Hekimlerin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışları; olası problemlerin nedenlerinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞRUL AKPINAR
Danışman: Oktay SARI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Akılcı ilaç kullanımı (AİK) hastaların klinik ihtiyaçlarına uygun ilaca, kendi kişisel gerekliliklerine uygun dozda, yeterli süre boyunca ve hem kendilerine hem de içinde bulundukları topluma en az maliyetle ulaşmalarıdır. Akılcı olmayan ilaç kullanımı (AOİK) hem toplum sağlığını kötü yönde etkileyip hem de ülke kaynaklarının israfına neden olmaktadır. Bu nedenle çalışmamızda hekimlerin akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını ve bu konuyla ilgili olası problemlerin nedenlerini araştırmak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız 01.07.2021-30.11.2021 tarihleri arasında Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görevli sağlık hizmeti sunumu veren hekimler ile TAHUD (Türkiye Aile Hekimliği Uzmanlık Derneği)'a üye aile hekimleri üzerinde yapılmıştır. Çalışmayı kabul eden toplam 300 hekime yapılan 20 soruluk ankette demografik bilgileri, reçete düzenlemeye yönelik tanımlayıcı bilgiler, 5'li likert tipi sorular ve akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bazı potansiyel problemlerle ilgili görüşleri sorulmuştur. Likert tipi sorulara verilen cevaplar en kötü 1, en iyi 5 olmak üzere puanlandırılıp toplanarak hekimin yeterliliği görüşü toplam puanı (min=7-maks=35) ve hekimlik pratiği toplam puanı (min=21-maks=105) olmak üzere 2 farklı puan elde edilmiştir. Daha sonra bu iki puanın toplamından AİK toplam puanı elde edilmiştir ve AİK tutumları bu puan vasıtasıyla gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Veriler IBM SPSS programı ile gerekli ve uygun testler kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların 167'si (%56,70) kadınlardan oluşmaktaydı. 212'si (%70,70) uzmanlık öğrencisi, 77'si (25,70) uzman hekim, kalan 11'i (%3,70) ise pratisyen hekimdi, yaş ortalamaları 31,08±7,04 (min=24-maks=60) idi. Hekimlerin 257'si (%85,70) AİK konusunda herhangi bir eğitim aldığını belirtmiştir. Meslekte geçirdikleri süreler 5 yıla kadar ve 5 yıl üzeri olarak gruplandırıldığında AİK toplam puan ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Dahili ve cerrahi olarak 2 gruba ayrılıp arasındaki fark incelenmiş ve AİK toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). AİK konusunda eğitim alma durumlarına göre AİK toplam puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunamamıştır (p=0,422). Uzman gruplarının (aile hekimleri ve diğerleri) AİK tutumlarını etkileyebilecek faktörlerden hasta tavrı açısından karşılaştırılmasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (r= 10,485 p=0,001). Sonuç: Özellikle genç hekimlerin çalışma şartlarının geliştirilmesi, daha çok aile hekimliği uzmanının önemli bir sorun olarak belirttiği hasta tavrı konusunda ciddi düzenlemelerin yapılması, hekimlerin daha büyük sorunlara yol açmamak adına hastaların ilaç taleplerini çok daha dikkatli incelemesi, eczanelerin muayene olmamış hastalara ilaç önerisinde bulunmasının engellenmesi ve AİK konusunda halka yönelik eğitimlerin düzenlenmesi gerekmektedir. Anahtar kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, hekim, çalışma şartları, eğitim