Astım kliniği olup bronkodilatör reverzibilitesi saptanmayan hastalarda egzersiz ve metakolin bronkoprovokasyon testlerinin karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SULTAN ABDÜLHAMİD HAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MESERRET SENA HIZLI
Danışman: Şeyma BAŞLILAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Astım, değişken derecede ve sıklıkta öksürük ve nefes darlığı gibi semptomlarla karakterize kronik solunum yolu hastalığıdır. Patogenezinde hava yolu inflamasyonu, değişken hava yolu obstrüksiyonu ve bronşiyal hiperreaktivite temel özellikler olup tipik semptomların varlığında reverzibl hava akımı kısıtlılığının gösterilmesi tanı koydurucudur. Ancak hastalığın erken döneminde veya hafif hastalık durumunda bronkodilatör reverzibilitesi saptanamayabilir. Bu durumda bronş hiperreaktivitesini göstermek amacıyla bronş provokasyon testlerinin (BPT) kullanılması önerilmektedir. BPT'ler direkt ve indirekt olmak üzere ikiye ayrılır. Direkt BPT'de kullanılan ajanlar bronşiyal düz kas reseptörlerini doğrudan uyararak bronkokonstriksiyon oluşturur. İndirekt BPT'de ise bronkokonstriksiyon inflamatuvar hücrelerden salınan mediatörler aracılığıyla ortaya çıkar. Egzersiz, hipertonik salin, adenozin monofosfat ve mannitolle yapılan BPT'ler indirekt BPT'ye örnek olarak verilebilir. Klinik pratikte en sık kullanılan BPT metakolin BPT olup astım tanısında yüksek duyarlılığa sahiptir. Egzersiz BPT egzersizle oluşan bronkokonstriksiyonu gösterir ve tanıya ek katkıda bulunabilir. Çalışmada astımla uyumlu semptomları olup bronkodilatör reverzibilitesi saptanmayan hastalarda egzersiz BPT'nin tanısal değerinin metakolin BPT ile karşılaştırılması amaçlandı. Ayrıca BPT'lerin astım semptom skoru (ASS) ve laboratuvar parametrelerle olan ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlandı. Yöntem: Bu çalışma tek merkezli, prospektif, gözlemsel kesitsel araştırma olarak planlandı. Çalışmaya 1 Kasım 2024 ile 1 Kasım 2025 tarihleri arasında göğüs hastalıkları polikliniğine başvuran, astımla uyumlu klinik semptomları olup, bronkodilatör reverzibilitesi saptanmayan, daha önce metakolinle BPT yapılmış,18-50 yaş arası 48 hasta dahil edildi. Metakolin BPT sonucuna göre test sonucu pozitif (PC20 metakolin≤8 mg/ml) ve negatif (PC20 metakolin >8 mg/ml) olan 24'er hasta alındı. Hastaların klinik, demografik verileri, kan (eozinofil sayısı ve yüzdesi, total IgE düzeyi) ve deri prick testi sonuçları kaydedildi. ASS değerlendirildi. ASS değerinin ≥4 olması astım açısından pozitif semptom skoru olarak kabul edildi. Hastalara egzersiz BPT yapıldı. Egzersiz sonrasındaki 30 dakika içerisinde ardışık en az iki ölçümde FEV1 değerinde bazale göre ≥%10 düşüş veya FEF25-75 değerinde %28'den fazla düşüş saptanan hastalarda egzersiz BPT pozitif olarak kabul edildi. Egzersiz BPT ile metakolin BPT'nin uyumluluk oranı, egzersiz BPT'nin astım tanısındaki duyarlılık ve özgüllüğü, ayrıca BPT sonuçları ile klinik ve laboratuvar parametrelerin sonuçları arasındaki ilişki araştırıldı. Bulgular: Hastaların %66,7'si kadın, medyan yaş 38,5 yıldı. Astım tanısı konulan %22,9, alerjik rinit tanısı konulan %25 hasta saptandı. Egzersiz testinde pozitif sonuç oranı; FEV1'e göre %39,6, FEF25-75'e göre ise %25, iki kriterden birine göre ise %45,8 olarak bulundu. Hastaların %72,9'unda prick testi pozitifti. En sık alerjen duyarlılığı ev tozuna karşı %58,3 saptandı. Medyan solunum fonksiyon testi (SFT) parametreleri; FEV1: 3 L, %FEV1: 91, FVC: 3,6 L, %FVC: 91, FEV1/FVC: % 82,2, FEF25-75:3,5 L ve %FEF25-75: 88,5 olarak saptandı. Metakolin pozitif grupta kadın oranı daha fazla, metakolin ve/veya egzersiz BPT (+) olanlarda ASS skoru daha yüksek ve ASS≥4 olan hastalar daha sıktı(p 0,05). Astım tanısında egzersiz BPT'nin duyarlılığı %58,3 ve özgüllüğü %66,7; pozitif prediktif değeri %63,6, negatif prediktif değeri %61,5 olup, genel doğruluk oranı %62,5 bulundu. Metakolin BPT(+) olan hastaların %58,3'ünde egzersiz BPT de (+) idi. Buna karşın metakolin BPT (-) olan hastaların %33,3'ünde egzersiz BPT (+) saptandı. İki test arasında pozitiflik oranları istatistiksel olarak benzer bulundu (McNemar p=0,815). Bununla birlikte, uyum analizinde iki test arasında istatiksel olarak anlamlı olmayan düşük düzeyde bir uyum olduğu görüldü (Kappa=0,250, p=0,082). Sonuç: Çalışmada egzersiz BPT'nin astım tanısında %58,3 duyarlılık ve %66.7 özgüllüğe sahip olduğu ve metakolin BPT ile düşük düzeyde uyumlu sonuç verdiği saptandı. Ancak metakolin BPT (-) olan hastaların 1/3'ünde egzersiz BPT (+) bulundu. Bu sonuç fizyolojik bir uyaran olması nedeniyle egzersiz BPT'nin klinik pratikte semptomları değerlendirmede ek yarar sağlayabileceğini düşündürmekteydi. Anahtar kelimeler: Astım, bronş provokasyon testi, metakolin, egzersiz, semptom skoru.