Aile hekimliği asistanlarında yaşam kalitesi ve akıllı telefon bağımlılığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF GÜNEŞ
Danışman: Velittin Selçuk ENGİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, aile hekimliği asistanlarının akıllı telefon bağımlılık düzeyleri ile profesyonel yaşam kalitesi alt boyutları (mesleki tatmin, tükenmişlik, eşduyum yorgunluğu) arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmadan elde edilecek bulgular ışığında, sağlık çalışanlarında akıllı telefon bağımlılığına ilişkin farkındalığın artırılması ve aile hekimliği asistanlarının mesleki yaşam kalitesi düzeylerinin belirlenerek iyileştirilmesine yönelik kanıta dayalı stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlamak hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikte olan bu çalışma, aile hekimliği asistanları üzerinde yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik ve mesleki özellikleri içeren 19 sorudan oluşan anket formu, 10 sorudan oluşan Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği-Kısa Form (ATBÖ-KF) ve 30 sorudan oluşan Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇYKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada istatistiksel analiz "IBM SPSS 27.0" programı kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler, grup karşılaştırmaları, Spearman korelasyon analizi ve tek değişkenli ile çok değişkenli lineer regresyon analizleri kullanılmıştır. Çok değişkenli modeller backward yöntemi ile oluşturulmuştur. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya toplam 305 aile hekimliği asistanı katılmış olup, katılımcıların %60,7'si kadın, %39,3'ü erkektir. Ölçek puan ortalamaları; mesleki tatmin için 33,11±8,50, tükenmişlik için 19,97±6,63, eşduyum yorgunluğu için 19,63±8,98 ve Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (ATBÖ) için 30,48±11,63 olarak saptanmıştır. Korelasyon analizlerinde; ATBÖ puanı ile mesleki tatmin arasında negatif (r=-0,128; p=0,026); tükenmişlik (r=0,248; p<0,001) ve eşduyum yorgunluğu (r=0,306; p<0,001) arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Çok değişkenli regresyon analizleri sonucunda; yalnız yaşayanların mesleki tatmin puanı, başka kişilerle birlikte yaşayanlara göre ortalama 2,738 birim daha düşükken (p=0,011), sigara kullanım öyküsü olanlarda mesleki tatmin puanı ortalama 2,517 birim daha düşük bulunmuştur (p=0,009). Nihai modele göre ATBÖ açısından riskli grupta yer almak tükenmişlik puanını ortalama 2,999 birim artırırken (p<0,001), evli olmak tükenmişliği ortalama 1,731 birim azaltmaktadır (p=0,019). Alkol kullananların ise tükenmişlik puanı, hiç alkol kullanmayanlara göre ortalama 2,626 birim daha yüksektir (p=0,001). ATBÖ açısından riskli grupta yer almak eşduyum yorgunluğu puanını ortalama 4,396 birim artırmaktadır (p<0,001). Erkek olmak, kadınlara kıyasla eşduyum yorgunluğu puanını ortalama 2,740 birim azaltırken (p=0,007), akıllı telefonu iş amaçlı kullananlarda eşduyum yorgunluğu puanı kullanmayanlara göre ortalama 9,180 birim daha yüksek bulunmuştur (p=0,003). Sonuç: Bu çalışma, aile hekimliği asistanlarında akıllı telefon bağımlılığı ile profesyonel yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi; mesleki tatmin, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu boyutları üzerinden incelemiştir. Bulgular, akıllı telefon bağımlılığı düzeyi arttıkça mesleki tatminin azaldığını; buna karşılık tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu düzeylerinin anlamlı biçimde yükseldiğini göstermektedir. Ayrıca mesleki tatminin daha çok sosyal yaşam koşulları ve stresle baş etme davranışlarıyla ilişkili olduğu; tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğunun ise problemli akıllı telefon kullanımı ve işle ilişkili dijital maruziyetle daha yakından bağlantılı olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, aile hekimliği asistanlarının profesyonel yaşam kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerde bireysel dijital davranışların yanı sıra sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve işle ilişkili dijital sınırların netleştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Günümüzde giderek artan bir sorun olan akıllı telefon bağımlılığının aile hekimliği asistanları üzerindeki etkilerini inceleyen bu çalışma, gelecekte daha kapsamlı ve geniş ölçekli çalışmaların yapılmasının önemini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği asistanı, Çalışanlar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği, akıllı telefon bağımlılığı, mesleki tatmin, tükenmişlik, eşduyum yorgunluğu