Hafif düzeyde otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde sluggish cognitive tempo (yavaş bilişsel tempo) belirtileri: İlişkili bireysel ve ailesel özelliklerin belirlenmesi ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerle karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE ULUSLARARASI TIP FAKÜLTESİ, ÇOCUK RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZAN EKİNCİ
Danışman: Özalp EKİNCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Daha önceki tanı sınıflandırma sisteminde Başka Türlü Adlandırılamayan Yaygın Gelişimsel Bozukluk (BTA-YGB, Atipik Otizm) olarak tanımlanan, Diagnostic and Statystical Manual of Mental Disorders (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, DSM)-5'te hafif düzey Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olarak belirtilen olgularda Sluggish Cognitive Tempo (Yavaş Bilişsel Tempo, SCT) sıklığının ve ilişkili değişkenlerin incelendiği bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı hafif düzey OSB tanısı alan çocuk ve ergenlerde SCT sıklığı ve SCT ile ilişkili değişkenlerin belirlenmesi ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı alan çocuk ve ergenlerle karşılaştırılmasıdır. Yöntem: Çalışmamıza DSM-5'e göre hafif düzey OSB tanısı alan 51 hasta ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 51 DEHB olgusu alındı. Katılımcıların tümüne Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu (ÇDŞG-ŞY) görüşmesine ek olarak Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu (WISC-R) ya da Wechsler Yetişkin Zeka Testi (WAIS), Barkley'in Çocuk Dikkat Anketi (BÇDA), Conners Ana Baba Derecelendirme Ölçeği-Kısa Form (CADÖ), Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği Kısa Form (CÖDÖ), Çocuk ve Ergenlerde Davranım Bozuklukları İçin DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (T-DSM-IV-S), Çocuklarda Anksiyete Bozukluklarını Tarama Ölçeği (ÇATÖ) uygulandı. Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (CARS: Childhood Autism Rating Scale), Otizm Davranış Kontrol Listesi (ABC: Autism Behaviour Checklist) ve Anormal/Sorunlu Davranış Kontrol Listesi (SDKL) ise yalnızca hafif düzey OSB grubuna uygulandı. BÇDA ve T-DSM-IV-S anketleri hem ebeveyn hem öğretmen tarafından dolduruldu ve çalışmada ''BÇDA-Ebeveyn, T-DSM-IV-S-Ebeveyn'' ve ''BÇDA-Öğretmen, T-DSM-IV-S-Öğretmen'' olarak bahsedildi. Hafif düzey OSB grubuna, zihinsel yetersizliği olmayan olgular, sınır düzey zihinsel kapasite olan olgular ve hafif düzey zihinsel yetersizliği bulunan olgular dahil edilirken, DEHB grubuna zihinsel yetersizliği olmayan olgular dahil edilmiştir. SCT semptomları BÇDA kullanılarak ölçülmüştür. BÇDA-Ebevey'de 3 ve üzeri soruya ''sık'' ya da ''çok sık'' şeklinde cevap verenler ''SCT olan olgular'' olarak kabul edildi. SCT total puanı ise aynı anketin total puanı hesaplanarak belirlendi. Bulgular: Katılımcıların %84,3'ü erkek, %15.6'sı kızdı. Yaş ortalaması 10.9 idi. Hafif düzey OSB grubu ile DEHB grubu arasında yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi ve ailenin gelir düzeyi açısından anlamlı fark bulunmadı (p˃0.05). Hafif düzey OSB grubunda DEHB grubuna göre; tanı konulma yaşı anlamlı olarak (p<0.01) düşük, eş tanı sayısı anlamlı olarak (p<0.01) yüksekti. Hafif düzey OSB grubunda SCT sıklığı %47.0, DEHB grubunda %31.3 olarak tespit edildi. Gruplar arasında SCT sıklığı açısından anlamlı bir fark bulunamadı (p=0.1). Hafif düzey OSB grubunda SCT olan olgularda ilaç kullananlar ve kullanmayanlar ve zihinsel yetersizliği olanlar ve olmayanlar arasında anlamlı bir fark tespit edilmedi. Hafif düzey OSB grubunda DEHB grubuna göre CADÖ total, CADÖ kaygı, CÖDÖ hiperaktivite, T-DSM-IV-S-öğretmen hiperaktivite puanları anlamlı olarak yüksek; T-DSM-IV-S-ebeveyn dikkat eksikliği (DE) puanı anlamlı olarak düşük bulundu. Hafif düzey OSB grubunda SCT olan olgularda olmayanlara göre ABC total puan, ABC ilişki kurma, SDKL total puan, SDKL letarji, BÇDA-ebeveyn total puan, CADÖ total puan, CADÖ kaygı, CADÖ psikosomatik, T-DSM-IV-ebeveyn total ve DE, ÇATÖ total ve tüm alt ölçekleri anlamlı olarak yüksek bulundu. SCT total puanı ile ABC total, ABC duyusal, ABC ilişki kurma, SDKL total, SDKL iritabilite, SDKL letarji, CADÖ total, CADÖ davranım sorunu, CADÖ öğrenme sorunu, CADÖ kaygı, CADÖ psikosomatik, T-DSM-IV-S-ebeveyn total, T-DSM-IV-S-ebeveyn DE, T-DSM-IV-S-ebeveyn davranım bozukluğu (DB), ÇATÖ total, ÇATÖ okul fobisi, ÇATÖ psikosomatik, ÇATÖ sosyal fobi skorları arasında pozitif bağıntı bulundu. Pozitif bağıntı tespit edilen deşişkenler dahil edilerek oluşturulan lineer regresyon modeline göre; SCT total puanını ABC total puan, T-DSM-IV-S-ebeveyn DE ve CADÖ total puanının predikte ettiği saptandı. Sonuç: Çalışmamızda hafif düzey OSB olgularında SCT yüksek sıklıkta bulunmuştur ve SCT'nin, otizm semptomları, DEHB, anksiyete ve davranışsal belirtiler ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu anlamda hafif düzey OSB olgularının SCT belirtileri açısından taranması ve SCT'nin etiyolojide etkili olabileceği düşünülerek tedavi yaklaşımlarının belirlenmesi faydalı olacaktır. Hafif düzeyde OSB tanılı olgularda SCT'nin spesifik özelliklerini ve bağıntılarını tanımlamak için büyük örneklemli ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Sluggish Cognitive Tempo