Multipl skleroz hastalarında nörokognitif rehabilitasyonun nörotransmitter ve bellek proteinlerinin düzeylerine etkileri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM KÜRKLÜ
Danışman: Recai TÜRKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Multipl Skleroz hastalarında kognitif işlevler, nöroprotektif işlevler ve sinaptik plastisite ile ilişkisi gösterilmiş olan dört önemli mediyatör molekül (CREB, BDNF, oreksin ve melatonin) ile hastaların nöropsikolojik özellikleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi; bu mediyatörlerin kognitif yıkım mekanizmalarında rol oynayıp oynamadığını kognitif rehabilitasyondan etkilenip etkilenmediğini belirlemeyi; daha sonraki çalışmalarda olası yeni biyobelirteçlerin ortaya çıkarılmasında ve yeni tedavi hedeflerinin belirlenmesinde katkı sağlamayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, Beck Depresyon skorları 17'nin altında, bilgisayar kullanabilen, McDonald kriterlerini dolduran 23 olgu (17 kadın, 6 erkek) olgu, kontrol grubu olarak da 20 sağlıklı kişi (10 kadın, 10 erkek) alınmıştır. Hasta grubu, BRB-N Bataryası 'na ek olarak yürütücü işlevleri değerlendirmek için Stroop Color-Word Testi, motor fonksiyonlarını değerlendirmek için 9-delikli peg ve 25-ayak yürüme testleri, duygudurum değişiklerini değerlendirmek için Beck Depresyon Envanteri ile rehabilitasyon öncesi ve sonrası (6. ay) değerlendirildi. Hastalardan Bilgisayar Destekli Bilişsel Rehabilitasyon için, NOROSOFT Zihinsel Egzersiz Programı ile haftada 5 gün 50 dakika egzersiz yapmaları istendi. MS hastalarının nörorehabilitasyon öncesi ve sonrası alınan kan örnekleri ile sağlıklı kontrol grubu olgularının kan örnekleri BDNF, CREB, melatonin ve orexin A düzeyleri ELISA yöntemi ile değerlendirildi. Bulgular: Ön planda bellek işlevlerinden sorumlu olan seçici hatırlama testi ve spatial recall testinin rehabilitasyon öncesi ve sonrası skorları arasında istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmadı. Motor işlevleri ölçen 9-delikli peg ve 25-ayak yürüme testleri ile duygudurumu değerlendiren Beck envanteri de rehabilitasyondan etkilenmemişti. PASAT ve Stroop testlerinin skorlarında rehabilitasyondan sonra anlamlı düzelme saptandı. Sözel akıcılık testin de rehabilitasyondan sonra istatistiksel anlamlılığa yakın düzeyde iyileştiği saptandı. MS hastalarının nörorehabilitasyon öncesi ve sonrası alınan kan örnekleri ile sağlıklı kontrol grubu olgularının BDNF, CREB, melatonin ve orexin A düzeyleri değerlendirildi. Tüm hastaların bu protein düzeyleri sağlıklıdan düşük bulundu. Bu proteinlerden sadece BDNF nin nörorehabilitasyondan sonra anlamlılığa yakın olarak düştüğü belirlendi. Oreksin, melatonin ve CREB değerleri arasında ise anlamlı fark saptanmadı. Korelasyon çalışmalarında BDNF, CREB, oreksin ve melatonin düzeyleri ile MS olgularının klinik parametreleri ve nöropsikolojik değerlendirme skorları arasında anlamlı korelasyon saptanmadı. Sonuç: Çalışmamızdaki dört biyobelirtecin de düzeylerinin sağlıklı kontrol olgularına göre anlamlı düzeyde azaldığı saptandı. Bu bulgu BDNF, CREB, melatonin ve oreksinin MS patogenezi ile ilişkili olduğunu ileri süren çalışmaları destekler niteliktedir. CREB, BDNF, melatonin ve oreksinin kognitif rehabilitasyon öncesi ve sonrası düzeyleri arasında fark olmaması bu moleküllerin serum düzeylerinin MS olgularının kognitif değişimlerini yansıtmadığını ve dolayısıyla bir biyobelirteç olarak kullanılamayacağını düşündürmektedir. Bilgisayar temelli kognitif rehabilitasyonun ön planda yürütücü işlevler olmak üzere, kognitif işlevler üzerinde yararlı etkileri olabileceğini düşündüren bulgular saptanmıştır.