Tip 2 Diyabetes mellitus tanılı hastalarda kaşıntı özelliklerinin yaşam kalitesine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF KILIÇ ÇINAR
Danışman: Ülker GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç; Diyabetes mellitus, hem sistemik hem de dermatolojik komplikasyonlara yol açabilen kronik bir hastalıktır. Literatürde diyabetes mellitus tanılı bireylerde kaşıntı sıklıkla bildirilen bir deri bulgusu olmakla birlikte bu semptomun özellikleri ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri henüz net olarak aydınlatılamamıştır. Bu çalışma ile tip 2 diyabetes mellitus tanılı bireylerde kaşıntı sıklığını, lokalizasyonunu, şiddetini belirlemeyi; kaşıntı gelişimini etkileyen sosyodemografik, biyokimyasal ve yaşam tarzı faktörlerini değerlendirmeyi ve kaşıntının yaşam kalitesi üzerine etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız; 12.09.2024-01.08.2025 tarihleri arasında Ankara Etimesgut 6 No'lu Aile Sağlığı Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini, merkeze kayıtlı 18 yaş ve üzeri tip 2 diyabetes mellitus tanısı almış bireyler oluşturmuştur. Dahil edilme kriterlerini karşılayan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 240 birey araştırmaya dahil edilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen anket formu aracılığıyla yüz yüze toplanmıştır. Ankette; sosyodemografik bilgiler, kaşıntı anamnezi, diyabet öyküsü ve eşlik eden hastalıklar yer almış; ardından Görsel Analog Skala (VAS), 5-D Kaşıntı Ölçeği ve Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi kullanılarak kaşıntının şiddeti ve yaşam kalitesine etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca katılımcıların vücut kitle indeksi ölçülmüş ve son 6 ay içinde yapılmış olan biyokimyasal test sonuçları da analiz kapsamına alınmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde IBM-SPSS 27.0 paket programı kullanılmıştır ve anlamlılık için p<0,05 değeri sınır olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan 240 tip 2 diyabetes mellitus tanılı katılımcının 93'ü kadın (%38,8), 147'si erkekti (%61,2). Katılımcıların 131'inde (%54,6) kaşıntı şikayeti bulunurken, 109'unda (%45,4) bulunmamaktaydı. 5-D Kaşıntı Ölçeği toplam puanı ortalama 9,51±3,24; Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi puanı 39,81±3,41; kaşıntı VAS puanı ise 4,96±2,45 olarak saptandı. Kadınların VAS puanı erkeklere göre anlamlı düzeyde daha yüksekti (p=0,009) ve kaşıntı dağılım puanı da benzer şekilde kadınlarda daha yüksekti (p=0,033). Okuryazar bireylerin kaşıntı derecesi üniversite mezunlarına göre daha yüksekti (p=0,032); ayrıca düşük öğrenim düzeyine sahip bireylerin günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki kısıtlama puanı da anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,015). Çalışmayan bireylerde kaşıntı süresi çalışanlara oranla daha uzundu (p=0,044). Obezite sınıf II grubunda yer alan bireylerde kaşıntı şiddeti zayıf/normal kilolulara göre anlamlı düzeyde daha yüksekti (p=0,042). Hobi sahibi olmayan bireylerde özürlülük puanı daha yüksek bulundu (p=0,001). Mineral takviyesi kullanan bireylerde VAS puanı anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,040). Nemlendirici kullanan bireylerde kaşıntı şiddeti (p=0,004), VAS (p=0,014), özürlülük (p=0,046) ve Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi (p=0,003) puanları anlamlı olarak daha yüksekti. Külotlu çorap kullanan bireylerde de benzer şekilde kaşıntı şiddeti (p=0,039), VAS (p<0,001) ve dermatolojik yaşam kalite indeksi (p=0,030) puanları anlamlı olarak daha yüksek saptandı. İdrar/gaita inkontinansı olan bireylerde kaşıntı şiddeti (p=0,002), süresi (p=0,038), dağılımı (p=0,027), kısıtlama (p=0,013) ve Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi (p=0,015) puanları anlamlı düzeyde daha yüksekti. Genital bölgede kaşıntı tarifleyen bireylerde açlık kan şekeri düzeyi anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,016). Yaygın kaşıntısı olan bireylerde Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi puanı daha düşük saptandı (p=0,002). Üst ve alt ekstremite, el, ayak, ön gövde, kalça ve genital bölgede kaşıntı görülen bireylerde Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi puanları anlamlı olarak daha düşüktü (hepsi p<0,050). Ayrıca, ailede diyabet öyküsü bulunan bireylerde hem kaşıntı şiddeti (p=0,033) hem de Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi puanı (p<0,001) daha yüksek bulunmuştur. Diyabetik nefropatisi olan bireylerde; 5-D Kaşıntı Ölçeği toplam puanı (p=0,001), kaşıntı seyri (p=0,007), kaşıntı süresi (p=0,009) ve kaşıntı dağılımı (p=0,002) puanları anlamlı düzeyde daha yüksek saptandı. Diyabetes mellitus ilişkili hipertansiyonu olan bireylerde Dermatolojik Yaşam Kalite İndeksi puanı, olmayan bireylere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksekti (p=0,012). Ayrıca, diyabete bağlı ek organ hasarı bulunan bireylerde kaşıntı şiddeti, organ hasarı olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek saptanmıştır (p=0,040). Sonuç: Bu çalışma, tip 2 diyabetes mellitus tanılı bireylerde kaşıntının yaygın bir sorun olduğunu ve birçok sosyodemografik, biyokimyasal ve yaşam alışkanlığına bağlı faktörle anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle kadın cinsiyet, düşük eğitim düzeyi, yüksek beden kitle indeksi, inkontinans, dar ve hava geçirgenliği düşük kıyafet kullanımı, yüksek açlık kan şekeri gibi etkenlerin kaşıntı şiddetini artırmakla birlikte yaşam kalitesini olumsuz etkilediği saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyabetes mellitus, kaşıntı, yaşam kalitesi.