Epizodik ve kronik migren hastalarında bilişsel işlevler, empati ve psikolojik acı ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NAZMİYE İLAYDA DIŞPINAR USTA
Danışman: Saime Füsun DOMAÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Migren, yalnızca nörovasküler bir hastalık olmanın ötesinde; bilişsel, duygulanımsal ve sosyal işlevselliği çok boyutlu biçimde etkileyen kompleks bir klinik tablodur. Epizodik ve kronik alt tipleri olup özellikle kronik migren (KM)' de hastalığın bireyin bilişsel performansı ve sosyal etkileşim becerileri üzerinde daha derin yansımalar oluşturduğu öne sürülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı; migren tanılı bireylerde sosyal biliş, yürütücü işlevler, bellek, empati ve psikolojik acı düzeylerini değerlendirmek ve bu değişkenlerin epizodik migren (EM) ve KM ile olan ilişkisini ortaya koymaktır. Aynı zamanda hastalık süresi, atak sıklığı ve ağrı şiddeti ile bilişsel işlevler, empati ve psikolojik acı arasındaki ilişkilerin incelenmesi hedeflenmektedir. Yöntem: Çalışma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde kesitsel nitelikte yürütülmüş bir tez çalışması olup, Etik Kurul onayı alındıktan sonra yapılmıştır. Çalışmaya 18-65 yaş arası, KM ve EM tanısı olan, herhangi bir profilaktik ilaç tedavi almayan, en az 8 yıl örgün eğitim almış, nöroloji ve baş ağrısı polikliniklerine başvurarak migren tanısı almış olan hastalardan 48 EM ve 48 KM tanılı toplam 96 hasta dahil edilmiştir. Çalışmaya 48 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Testi tamamlamasına engel fiziksel rahatsızlığı, ek nörolojik hastalığı, mental retardasyonu ve SCID-5 ile klinik görüşme sonucu psikiyatrik hastalığı olan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmaya alınan hastalardan Aydınlatılmış Onam alınmış, Sosyodemografik ve Klinik Veri Toplama Formu doldurulmuş, Penn Computerized Neurocognitive Battery (Penn Bilgisayarlı nörobilişsel test bataryası (Penn CNB)), Baş Ağrısı Etki Testi (HIT-6), Migren Özürlülük Değerlendirme Ölçeği (MİDAS), Vizüel Analog Ağrı Skalası (VAS), Bilişsel ve Duygulanımsal Empati ölçeği (BDEÖ), psikolojik acı puanları Psikolojik Acı Ölçeği (PAÖ) uygulanmıştır. Bulgular: Migren tanılı hastalarda sosyal biliş, yürütücü işlevler, yüz ve görsel-uzamsal bellek, empati düzeyleri ve psikolojik acı açısından kontrol grubuna göre anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Sosyal bilişi değerlendiren duygu tanıma testi doğru cevap sayıları migren grubunda daha düşük, yanıt süreleri ise daha uzundur; özellikle korku, öfke ve üzüntü yüzlerinin tanınma testlerinde daha düşük puan aldıkları gözlemlenmiştir. KM grubunun, EM grubu ve kontrol grubuna göre sosyal biliş testlerinde daha düşük başarı gösterdikleri ve daha fazla yanlış cevap verdikleri görülmüştür. Migren grubunun yürütücü işlev beceri düzeyi, özellikle bilişsel esnekliği değerlendiren testlerde; başarılan kategori sayısı, doğru yanıt sayısı ve tepki süresi açısından kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur. Bu bozulmalar KM grubunda daha belirgin izlenmiştir. Migren süresi, atak sıklığı ve şiddetiyle yürütücü işlev performansı arasında negatif korelasyonlar bulunmuştur. Yüz belleği testlerinde migren grubu daha az doğru yanıt vermiş ve daha fazla yanlış yapmıştır; bu bozulma KM grubunda daha dikkat çekicidir. Görsel-uzamsal bellek testlerinde ise özellikle KM grubunda doğru yanıt sayıları anlamlı olarak düşük saptanmış olup atak sıklığı ve ağrı şiddeti ile bellek performansı arasında negatif yönlü korelasyon bulunmuştur. Empati değerlendirmesinde, migren grubunun bilişsel empati ve toplam empati puanları kontrol grubuna göre anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Bu fark KM grubunda daha belirgindir. Migren süresi ile empati düzeyleri arasında negatif korelasyon bulunmuş olup atak sıklığı ve şiddeti ile korelasyon bulunmamıştır. Son olarak, psikolojik acı puanları migren grubunda, özellikle de KM tanılı hastalarda anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Psikolojik acı ile atak sıklığı, migrenin günlük yaşam etkisi ve engellilik derecesi arasında pozitif korelasyonlar saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamız, migren tanılı hastalarda sosyal biliş, empati ve psikolojik acının birlikte değerlendirildiği literatürdeki ilk çalışma olduğu için literatüre önemli bir katkı sunacağını düşünmekteyiz. Bulgularımız, migren hastalarının sosyal biliş, yürütücü işlevler, yüz belleği, görsel-uzamsal bellek, empati becerileri ve psikolojik acı puanları açısından sağlıklı kontrollerden anlamlı biçimde farklılaştığını ortaya koymaktadır. Özellikle KM olan hastalarda etkilenmenin daha belirgin olması, sosyal biliş ve empati becerilerindeki bozulmaların sosyal işlevsellik üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği, dolayısıyla migrenin yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisini artırabileceği öngörülmektedir. Bu doğrultuda, psikiyatrik müdahale ve desteklerin erken dönemde başlatılması, hastalığın sosyal işlevselliğe olan etkisini önlemeye yönelik koruyucu bir yaklaşım olarak önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilişsel İşlevler, Empati, Migren, Psikolojik Acı, Sosyal Biliş, Yürütücü İşlevler