Aile hekimliği uygulamasında görev alan hekimlerin gelişimsel kalça displazisi (GKD) ve Sağlık Bakanlığı GKD tarama programı ile ilgili bilgi düzeyleri ve farkındalık durumlarının araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDİP ŞÜKRÜ GÖNEN
Danışman: Memet Taşkın EGİCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Gelişimsel Kalça Displazisi (GKD), yenidoğan döneminde erken tanı ile uygun tedavi edilmezse ileri sakatlıklarla sonuçlanan önemli bir kas-iskelet sorunu olup, ulusal tarama programında aile hekimlerine primer sorumluluk düşmektedir. Bu çalışmada Aile hekimlerinin, yenidoğanların GKD yönünden taranması hakkındaki bilgi ve farkındalıkları incelenmiştir. GEREÇ VE YÖNTEM: Gözlemsel, kesitsel, prospektif olarak tasarlanan bu çalışmada; İstanbul'da Aile Sağlığı Merkezlerinde çalışan aile hekimlerine, "Gelişimsel Kalça Displazisi (GKD) ve Sağlık Bakanlığı GKD Tarama Programı hakkındaki Bilgi Düzeyi ve Farkındalıklarının Değerlendirilmesi Anket Formu" uygulanmıştır. Araştırmaya en az 354 katılımcının dahil edilmesi öngörülmüş, 401 katılımcının bulguları değerlendirilmiştir. Literatürden yararlanarak oluşturulan ve uzman görüşü alınarak şekillendirilen, toplamı 44 soru olmak üzere iki bölümden oluşan anket formu, yüzyüze ve elektronik ortamda uygulanmıştır. Anketin 1.bölümünde; sosyo-demografik ve diğer verilerin elde edildiği 14 sorudan oluşan Katılımcı Bilgi Formu ve 2.bölümünde ise 8 tanesi üçlü Likert tipi olmak üzere toplam 30 soru bulunmaktadır. Aile hekimlerinin GKD ve Tarama Programı hakkındaki farkındalık oranı %50 olarak öngörüldüğünde, %5 yanılma düzeyinde ve örnekleme hatası 0.05 olarak kabul edildiğinde, çalışmanın %80 güce sahip olabilmesi için araştırmaya en az 354 aile hekiminin dahil edilmesi öngörülmüş, 401 aile hekiminin verileri üzerinden çalışma yapılmıştır. Verilerin analizinde p<0,05 düzeyindeki sonuçlar istatistiksel yönden anlamlı olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Araştırmaya katılan 401 aile hekiminin 109'u (%27,2) takip ettikleri popülasyonda GKD'li çocuk bulunduğunu belirtmişlerdir. 401 aile hekimliği biriminde son 1 yılda GKD programı ile taranan bebek sayısı 20.124 olup, ultrasonografi raporu patolojik gelen çocuk oranı %2.98'dir. Yani USG raporuna göre patoloji saptanan çocukların %29'u ameliyatsız tedavi edilebilirken, sadece %3.2'i ameliyat gerektirmiştir. Hekimlerin 321'i (%80,0) pratisyen olarak çalışmakta idi. GKD konusunda 5 puan ve üzerinde kendini yeterli gören hekim sayısı 321 (%80,0)'dir. Katılımcı hekimlerin GKD bilgi ve farkındalık puanı %66,59 ± 8,4 bulunmuştur. Toplam bilgi ve farkındalığı açısından değerlendirdiğimizde; GKD tanılı bebek takip etmiş, kongre ve sempozyumlara katılan, bilgi kaynağı olarak uzmanlık eğitimi seçilmiş bulunan, GKD ile ilgili fazla sayıda eğitim ve bilgi kaynağından faydalanan, çalıştığı birimde son bir yılda taranan bebek sayısının yüksek olan hekimlerin bilgi ve farkındalık oranları istatistiksel anlamlı olarak daha yüksek idi (sırasıyla p=0,042; p=0,008 ; p=0,022 ; r=0,156 ve p=0,002; r=0,167 ve p<0,001). GKD Tarama Programıyla ilgili soruları doğru yanıtlama oranı % 71 idi. Aile hekimlerinin GKD Tarama Programı'yla ilgili bilgi ve farkındalığıyla anlamlı ilişki saptanan durumlar; GKD'li çocuk takip etmiş olmak (çocuk sayısından bağımsız) (p<0,001), kongre ve sempozyumlara katılmış olmak (p=0,006), çalıştığı birimde son bir yılda GKD programı ile taranan bebek sayısının yüksek olması (r=0,216 ve p<0,001), uzmanlık eğitiminin bilgi kaynağı olarak işaretlenmiş bulunması (p=0,005), kadın hekim olmak (p=0,012), faydalanılan eğitim ve bilgi kaynağı sayısı (r=0,155 ve p=0,002), GKD konusunda kendini yeterli görmek (r=0,233 ve p<0,001) olarak bulunmuştur. Aile hekimlerinin 321'i (%80.0) kendini 5 ve üzeri düzeyde yeterli görmekteydi. 10 yıl ve daha uzun süredir hekim olarak çalışanların, 10 yıl ve daha uzun süredir aile hekimi olarak çalışanların, pratisyenlere göre uzman hekim statüsünde olanların ve GKD tanılı çocuk takip edenlerin GKD konusunda istatistiksel anlamlı olarak kendilerini daha yeterli gördükleri saptandı (sırasıyla p=0,003; p=0,020; p=0,011; p<0,001). Hekimlerin GKD konusunda kendilerini ne kadar yeterli olarak gördükleri ile farkındalık puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı, aynı yönlü ve zayıf korelasyon gözlendi (p=0,206 ve p<0,001). SONUÇ: İstanbul'daki ASM'lerde görev yapan aile hekimlerinin GKD ve Sağlık Bakanlığı GKD Tarama hakkındaki bilgi düzeyi ve farkındalık durumları yeterli düzeyde bulunmuştur. "GKD, GKD tarama programı, ve uygulanması" hakkında toplam bilgi ve farkındalık düzeyinde fark yaratan faktörler; GKD tanılı bebek takip etmiş olmak, çalıştığı birimde son 1 yılda GKD programı ile taranan bebek sayısının yüksek olması, GKD ile ilgili faydalandıkları eğitim ve bilgi kaynağı sayısı artması, bilgi kaynağı olarak uzmanlık eğitiminin seçilmiş bulunması, kongre ve sempozyumlara katılmak, GKD konusunda kendisini yeterli görüyor olmaktır. Ayrıca GKD konusunda kendini yeterli gören hekimlerin, kendi içgörüleri ile uyumlu olarak GKD, GKD tarama programı, ve uygulanması hakkında toplam bilgi ve farkındalıkları da yüksek olmaktadır. İstanbul'da katılımcı aile hekimlerinin önemli bir kısmı kendini " GKD, GKD tarama programı, ve uygulanması" konusunda yeterli görmektedir. Uzun süre hekim olarak çalışanlar, uzun süredir aile hekimi olarak çalışanlar ve uzman hekim statüsünde olanlar, GKD tanılı çocuk takip edenler kendilerini daha yeterli görmektedirler. ANAHTAR KELİMELER: Kalça displazisi; Neonatal tarama; Aile hekimliği; Farkındalık; Ultrasonografi