Dianthus strictus var. strictus üzerinde farmakognozik araştırmalar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖMER ŞEN

Danışman: Sıla Özlem ŞENER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada, Dianthus strictus var. strictus'un (Caryophyllaceae) çiçekli topraküstü kısımlarının yeşil ultrasonik destekli ekstraksiyon (UAE) tekniğiyle hazırlanan ve Box-Behnken tasarımı (BBD) yöntemiyle kolajenaz inhibisyonu hedeflenerek belirlenen optimum koşullardaki ekstresi (Ds-OPT) ile maserasyon yöntemiyle hazırlanan ekstresi (Ds-M) karşılaştırılarak yara tedavisindeki etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kolajenaz inhibisyonu spektroskopik yöntemle değerlendirilmiştir. Optimum ekstraksiyon koşulları BBD yöntemiyle belirlenmiştir. Ekstrelerin LC-Q-TOF/MS tekniğiyle metabolomik analizi ve ileri korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Ekstrelerin yara tedavisindeki etkinliği in vitro Çizik(Scratch) Testiyle belirlenmiştir. Bulgular: BBD analizi, kuadratik modelin en uygun model olduğunu göstermiştir(F değeri=1820,49; p<0,0001). Kolajenaz inhibisyonunda en etkili faktörün çözücü oranı olduğu; doğrusal, ikinci dereceden ve bazı etkileşim terimlerinin inhibisyona anlamlı katkı sağladığı görülmüştür(p<0,05). Optimum ekstraksiyon koşulları 33,56°C, 70,54 dakika ve %82,6 (Etanol(EtOH):H2O,h/h) çözücü sistemi olarak belirlenmiştir. Ds-OPT ve Ds-M'nin IC50 değerleri 5,29 μg/mL ve 32,60 μg/mL olarak belirlenmiştir. MTT analizi, Ds-OPT'nin 100 μg/mL konsantrasyonda fibroblast proliferasyonunu artırdığını göstermiştir(%126,85±3,31). In vitro Çizik Testi sonuçları, ekstrelerin kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde kapanma sağladığını (p<0,005); 36. saatte, Ds-OPT'nin Ds-M'den %4,74 daha yüksek oranda kapanma yüzdesi oluşturduğunu göstermiştir. Metabolomik analiziyle 41 ontolojik grupta 166 fenolik karakterde bileşik saptanmıştır. İleri korelasyon analiziyle optimum koşulların 28 fenolik bileşikte artış sağladığı yarı-kantitatif olarak belirlenmiştir. Sonuç: D. strictus var. strictus'un, optimum ekstraksiyon koşullarında artan yara iyileştirici aktivitesi gözlenmiştir. Bu etki ekstraksiyon koşullarıyla artan fenolik bileşik sayısı ve oranıyla ilişkilendirilmiştir. Ekstraksiyon koşullarının optimizasyonu ve yeşil ekstraksiyon yönteminin kullanılması, Farmakognozi alanında çevre dostu ve sürdürülebilir yöntemlerin kullanılabilirliğine öngörü oluşturmuştur. D. strictus var. strictus'un yara iyileştirici aktivitede kullanımı, ileri araştırmaları ve klinik çalışmaları gerektirmektedir.