Ankara ili aile sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının serviks kanseri taramalarına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarının tarama düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EGE İHSAN ORUÇ HAMAVİOĞLU
Danışman: Asiye Çiğdem ŞİMŞEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kanser hastalığı insidans ve ölüm oranlarının giderek artışı nedeniyle günümüzde önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmiştir. Küresel olarak uygulanan ve kanser yükünün azaltılmasına yönelik çabalar, önleme, erken teşhis ve tedaviye erişimin iyileştirilmesine odaklanmaktadır. Kanserlerin üçte birinin erken teşhis ve etkin tedavi ile kontrol altına alınabileceği bilinmektedir. Birçok ülkede erken teşhise yönelik uygulamalar birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamına alınmıştır. 2015 yılından itibaren Türkiye'de serviks kanserinin erken teşhisine yönelik verilen tarama hizmetleri, aile sağlığı merkezlerini de kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Kanser taramalarında, hasta ile ilk teması kuran kişi olarak aile hekiminin, kişilerin taramaya katılımındaki rolü önemlidir. Bu çalışma, aile sağlığı merkezlerinde hizmet sunan aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarının serviks kanseri tarama programı konusundaki bilgi, tutum, davranışlarının tarama düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki Araştırma 15 Mayıs 2023-15 Mayıs 2024 tarihleri arasında Ankara ilinde bulunan Aile sağlığı Merkezlerinde görev yapan ve aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarından oluşan 333 sağlık çalışanı ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafında hazırlanan anket formu kullanılmıştır. Veri analizinde kategorik değişkenler arasındaki ilişkiler ki-kare testi kullanılarak değerlendirilmiş, sürekli değişkenlerin değerlendirilmesi t testi ve Mann-Whitney U testi ile yapılmıştır. Tüm analizlerde istatistiksel anlamlılık düzeyi olarak p<0.05 kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılanların %49,8'i aile hekimi olarak %50,2'si aile sağlığı çalışanı olarak hizmet sunmaktadır. Serviks kanseri tarama yaş grubu içinde olan kadın aile hekimi ve aile sağlığı çalışanları arasında HPV-DNA testi yaptırmış olanların %71,1'i aile sağlığı çalışanıdır. Çalıştıkları birimde serviks kanseri tarama hizmeti verenlerin oranı %59,8'dir. Birimlerinde tarama yapmayan katılımcıların %37,9'u, hedef yaş grubundaki hastalarını KETEM'e yönlendirdiklerini belirtmişlerdir. Tarama ile ilgili bilgi puanı 10,62±1.41 olarak bulunmuştur. Sağlık çalışanlarının %94,9'u hedef yaş grubunda bulunan hastalarına serviks kanseri taramasını önermiştir. Serviks kanseri numune alım teknikleri eğitimi alan sağlık çalışanları, birimlerinde daha yüksek oranda tarama hizmeti sunmaktadır. Serviks kanseri taramasının ek iş yükü getirdiğini düşünmeyen sağlık çalışanlarının taramaya yönelik daha olumlu bir tutum geliştirme olasılığı yüksektir. Sonuç: Sağlık çalışanlarının serviks kanseri taraması ile ilgili bazı konularda bilgi eksikliklerinin olduğu ancak taramaya yönelik tutumlarının olumlu olduğu ve bunun davranışa dönüştüğü görülmüştür. Ancak taramanın ek iş yükü oluşturduğu algısının önüne geçilerek, bunun koruyucu sağlık hizmetlerinin bir parçası olarak görülmesi için iletişim çalışmalarına ve tarama hizmetinin kalitesinin artırılması için sahada karşılaşılan güçlüklerle ilgili geri bildirimlerin alınarak bunların değerlendirilmesi ve gerekli desteğin sağlanmasına ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Aile hekimi, aile sağlığı çalışanı, serviks kanseri taraması, bilgi, tutum, davranış.