Hipertansiyon tanısı almış kronik böbrek hastalarının evrelerine göre sağlık okuryazarlığı düzeylerinin, antihipertansif ilaç uyumu ve kan basıncını kontrol etme becerileriyle ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANSU HIRA
Danışman: Yalçın HACIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kronik böbrek hastalığında (KBH), hipertansiyon hem neden hem de sonuç olarak hastalığın progresyonuna katkıda bulunmaktadır. Hipertansiyon tanısı almış KBH'lı hastalarda kan basıncının etkin bir şekilde kontrolü, kritik öneme sahiptir. Sağlık okuryazarlığı (SOY), bireylerin uygun sağlık kararları alabilmek için temel sağlık bilgilerini ve hizmetlerini edinme, anlama ve işleme kapasitesinin düzeyidir. KBH'nın ileri evrelerinde SOY, hastaların daha fazla tıbbi bilgi ve yönlendirmeye ihtiyaç duyması nedeniyle, kan basıncı kontrolü ve ilaç uyumu açısından önemli bir faktördür. Bu çalışma, hipertansiyon tanısı almış KBH'lı hastalarda hastalığın evresine göre SOY düzeylerinin, antihipertansif ilaç uyumu ve kan basıncı kontrol becerisiyle ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız kesitsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışmamıza 01.10.2024-01.01.2025 tarihleri arasında İstanbul Eğitim Araştırma Hastanesi Nefroloji Polikliniği'ne başvuran, 18 yaş ve üzeri hipertansiyon tanısı almış kronik böbrek hastalarından, çalışma kriterlerine uygun olanlar eGFH evrelerine göre sınıflandırılarak toplamda 335 hasta dahil edilmiştir. Hastalar 15 gün arayla iki farklı vizitte yüz yüze değerlendirilmiştir. İlk vizitte, hastaların demografik bilgileri, mevcut hastalıkları, kullandıkları ilaçlar ve biyokimyasal verileri elde edilmiştir. Ayrıca hastalara Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Formu, kısa ilaç anketi uygulanmış ve kan basıncı ölçümleri yapılmıştır. Hastaların internet kullanımlarını sorgulayarak internet kullanan hastalara Dijital Sağlıklı Diyet Okuryazarlığı Ölçeği uygulanmıştır. İkinci vizitte ise kan basıncı tekrar ölçülerek ortalama kan basıncı değerleri alınmıştır. KDIGO 2021-2024 Kılavuzları'na göre KBH'da hedef sistolik kan basıncı (SKB) <120 mmHg, ESC 2024 Kılavuzu'na göre ise <130 mmHg olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada, her iki kılavuzun önerilerine göre kan basıncı hedef düzeyleri değerlendirilmiştir. Kronik böbrek hastalarının evrelerine göre sağlık okuryazarlığı düzeyi, sağlık okuryazarlığı ile kan basıncı kontrolü arasındaki ilişki ve sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörler incelenmiştir. İstatistiksel tüm analizler SPSS 29 paket programı aracılığıyla yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 335 hipertansiyon tanılı KBH hastası dahil edilmiştir. Katılımcıların 204'ü (%60.90) kadın, 131'i (%39.10) erkektir. KDIGO 2021-2024 kılavuzlarına göre KBH'da SKB hedef değeri <120 mmHg kabul edildiğinde, hastaların %21.49'unda kan basıncı kontrol altında olduğu, ESC 2024 kılavuzuna göre ise hedef değer <130 mmHg olarak belirlendiğinde, hastaların %41.79'unda kan basıncı kontrol altında olduğu tespit edilmiştir. Hastaların Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Formu'na göre %34.93'ünün düşük SOY düzeyine, %32.24'nün orta SOY düzeyine ve %32.84'nün yüksek SOY düzeyine sahip olduğu saptanmıştır. Hastalarda eGFH evresi ilerledikçe SOY skoru anlamlı derecede azalmıştır. Hastaların Kısa İlaç Anketi sonuçlarına göre, %39.10'unun ilaç uyumunun tam olduğu belirlenmiştir. Yaş, eGFH, ofis SKB ortalaması, ev SKB ortalaması, cinsiyet, eğitim durumu, aylık gelir, ilaca zamanında erişim ve maliyete uyum değişkenleri ile SOY düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Yaş ve ofis/ev SKB ortalaması ile SOY düzeyi arasında negatif bir ilişki bulunurken, eGFH, eğitim durumu, aylık gelir, ilaca zamanında erişim ve maliyetle uyum değişkenleri ile SOY düzeyi arasında pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Ayrıca, SOY düzeyi ile ofis SKB ortalaması arasında negatif bir korelasyon tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, kadın katılımcıların ağırlıklı olarak düşük SOY grubunda yer aldığı belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmamızda, hipertansiyonun kronik böbrek hastalığı progresyonu üzerindeki kritik etkisine rağmen, hastaların yarısından fazlasının hedeflenen kan basıncı değerlerine ulaşamadığı tespit edilmiştir. KBH evresi ilerledikçe SOY düzeyi anlamlı şekilde azalmış ve sağlık okuryazarlığı düzeyi ile kan basıncı kontrolü arasında anlamlı bir ilişki bulunmuş, yüksek sağlık okuryazarlığı seviyesine sahip bireylerin daha iyi kan basıncı kontrolü sağladığı belirlenmiştir. Kan basıncı kontrolünün iyileştirilmesi, hastalık progresyonunun yavaşlatılması ve kardiyovasküler risklerin azaltılması açısından önemli olup, bu oranın düşürülmesine yönelik etkin stratejilerin geliştirilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Kronik Böbrek Hastalığı, Hipertansiyon, Sağlık okur yazarlık, Antihipertansif İlaç Uyumu, Kan Basıncı Kontrolü, Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-Kısa Formu, Kısa ilaç anketi