Pediyatrik migren ve gerilim tipi başağrısında tek karbon metabolizması ve nitrik oksit metabolizmasının ilişkisinin araştırılması

AYŞENUR MACUN AYAN

Pediyatrik migren ve gerilim tipi başağrısında tek karbon metabolizması ve nitrik oksit metabolizmasının ilişkisinin araştırılması

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞENUR MACUN AYAN

Danışman: Mehmet ŞENEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada Uluslararası Başağrısı Cemiyeti (International Headache Society, IHS) sınıflandırma ve tanı kriterlerine göre migren (auralı migren/aurasız migren) ve gerilim tipi başağrsı (GTBA) tanısı alan pediyatrik hastalarda serum vitamin B12, folik asit (FA), homosistein (Hcy), metilmalonik asit (MMA), nitrik oksit (NO) düzeylerini ölçerek, bu hastalık grupları ile ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Nörolojisi Polikliniği'ne başvuran 18 yaş altı, IHS sınıflandırma ve tanı kriterlerine göre migren ve GTBA tanısı almış 39 migren (ortanca yaş=16, 23 aurasız migren ve 16 auralı migren), 42 GTBA (ortanca yaş=15) ve 29 sağlıklı gönüllü (ortanca yaş=15) dahil edildi. Vitamin B12 ve FA düzeyleri Roche Cobas e601, Hcy düzeyleri Shimadzu LC-20 HPLC, MMA düzeyleri Kushnir ve arkadaşlarının metodu modifiye edilerek LC-MS/MS ve NO düzeyleri Smarason tarafından modifiye edilen enzimatik yöntemle ölçüldü. İstatistiksel analiz için SPSS versiyon 24 ve Analyse-it paket programı kullanıldı. Bulgular: Vitamin B12 ve FA düzeyleri açısından hasta ve kontrol grubu arasında anlamlı fark yoktu (p>0.05). Hcy migren (8.7 + 3.7 μmol/L) ile kontrol (6.4 ± 3.8 μmol/L) grubu ve GTBA (9.4 ±4.2 μmol/L) ile kontrol (6.4 ± 3.8 μmol/L) grubu arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). MMA için GTBA [M, IQR: 0.336 (0.218-0.449 μmol/L)] ile kontrol grubu [M, IQR: 0.230 (0.182-0.306 μmol/L)] arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). Total nitrit düzeyleri açısından migren [M, IQR: 13.7 (12.9-19.1 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 10.0 (8.2-14.8 μmol/L)] grubu ve GTBA [M, IQR: 13.2 (12.4-13.8 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 10.0 (8.2-14.8 μmol/L)] grubu arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). Alt grup analizinde auralı migren [M, IQR: 19 (13.1-22.1 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 10.0 (8.2-14.8 μmol/L)] ve auralı migren [M, IQR: 19 (13.1-22.1 μmol/L)] ile GTBA [M, IQR: 13.2 (12.4-13.8 μmol/L)] grubu arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). Aurasız migren grubu [M, IQR: 13.3 (12.7-14.3 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 10.0 (8.2-14.8 μmol/L)] grubu arasında anlamlı fark bulundu (p<0.05). Nitrat düzeyleri açısından migren [M, IQR: 9.2 (8.3-15.1 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 5.8 (3.5-9.8 μmol/L)] grubu ve GTBA [M, IQR: 8.6 (7.9-9.3 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 5.8 (3.5-9.8 μmol/L)] grubu arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). Nitrat düzeyleri açısından auralı migren [M, IQR: 14.6 (8.1-18.0 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 5.8 (3.5-9.8 μmol/L)] grubu ve aurasız migren [M, IQR: 8.8 (8.4-10.4 μmol/L)] ile kontrol [M, IQR: 5.8 (3.5-9.8 μmol/L)] grubu arasında anlamlı fark saptandı (p<0.05). GTBA grubunda vitamin B12 ile FA (r=0.493, p<0.001) arasında korelasyon vardı. Hcy ile B12 ve Hcy ile FA arasında (sırasıyla; r= -0.370, p=0.016; r=-0.528, p<0.001) negatif yönde anlamlı korelasyon saptandı. Kontrol grubunda MMA ve vitamin B12 (r=-0.745, p<0.001), FA ile Hcy (r=-0.566, p<0.001) arasında negatif yönde anlamlı korelasyon bulundu. Aurasız migren grubunda Hcy ve total nitrit (r=0.467, p=0.025) arasında korelasyon saptandı. Auralı migren grubunda MMA ve total nitrit (r=0.529, p=0.043) arasında korelasyon vardı. Sonuç: Hcy ve NO düzeyleri hasta gruplarımızda kontrol grubuna göre yüksek bulundu. Aurasız migren grubu ve tüm gruplarda (hasta ve kontrol) gözlenen Hcy ile total nitrit arasındaki pozitif korelasyon Hcy'nin neden olduğu endotel hasarı ile, kronik Hcy-NO ilişkisinin neden olduğu oksidatif stresin, bu hastalıkların patogenezinde rol oynayabileceğini düşündürdü. MMA ortanca değerleri hasta gruplarında kontrol grubuna göre daha yüksekti. Özellikle başağrısı sıklığı yüksek olan GTBA grubunda kontrolden anlamlı yüksek olması dikkat çekiciydi. Migren ve GTBA patofizyolojisinde rol oynayan mekanizmalar henüz tümüyle aydınlatılamadığı için, hem yetişkin, hem de pediyatrik popülasyonda daha ileri çalışmalara gerek vardır. Migren ve GTBA'da önemi rolü olan vitamin B12'nin serumda ölçümü pediyatrik migren ve GTBA'nın klinik değerlendirmesinde yararlı olacaktır. GTBA ile tek karbon ve NO metabolizması ilişkisi daha fazla araştırılmalıdır.