24-72 ay arasındaki çocuklarda obezite sıklığı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ÖZKAN
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çalışmamızın temel amacı, Aile Sağlığı Merkezimize kayıtlı 24–72 ay arasındaki çocuklarda fazla kiloluluk ve obezite prevalansını belirlemek ve obezite ile ilişkili risk faktörlerini ortaya koymaktır. Ayrıca, ebeveynlerin çocuk beslenmesine ilişkin algı, tutum ve davranışlarının Çocuk Beslenme Anketi (ÇBA) aracılığıyla değerlendirilmesi, çocukluk çağı beslenme davranışlarının obezite gelişimindeki rolünün incelenmesi ve ebeveyn faktörlerinin erken dönemdeki etkilerinin anlaşılması da araştırmanın ikincil amaçlarını oluşturmaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 01.03.2025–30.06.2025 tarihleri arasında Tuzla Şifa Semt Şehit P. Çvş. İbrahim Doğan Aile Sağlığı Merkezi aile hekimliği birimlerinde yürütülen, kesitsel tipte, tek merkezli bir anket çalışmasıdır. Çalışmaya, ilgili birimlere kayıtlı, 24–72 ay arası, büyümeyi etkileyen kronik hastalığı bulunmayan 277 çocuk ile iletişim güçlüğü bulunmayan ve araştırmaya katılmayı kabul eden ebeveynleri dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, çocuk ve ebeveynlere ait bilgilerin yer aldığı 36 soruluk anket formu ile geçerlik ve güvenirlik çalışması Erdim ve ark. (2017) tarafından yapılan ve 28 soru, 7 alt boyuttan oluşan Çocuk Beslenme Anketi (ÇBA) kullanılmıştır. Çocukların boy ve ağırlıkları standart cihazlarla ölçülmüş, vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplanmış ve Neyzi ve ark. tarafından geliştirilen büyüme eğrilerine göre persentil değerleri belirlenmiştir. VKİ persentil değerine göre çocuklar düşük kilolu ( 0,05). Çocukların %59,9'u sezaryen doğumla dünyaya gelmiştir. Ortalama sadece anne sütü alma süresi 4,3±2,6 ay, toplam emzirme süresi ortalaması ise 18,7±9,4 aydır. Çocukların ortalama uyku süresi 10,9±1,1 saat, ekran süresi ise 2,4±1,5 saat olarak bulunmuştur. Günde 2 saatten fazla ekran süresi olan çocuklarda obezite oranı anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p=0,025). Ayrıca, ailelerin fast food tüketim sıklığı ile çocukların VKİ kategorileri arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p=0,018). Babanın çalışma durumu ile çocukların VKİ kategorileri arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,021). Annelerin %71,8'i ve babaların %76,2'si fazla kilolu veya obezdir. Anne ve baba VKİ ortalamaları arttıkça çocuklarda fazla kiloluluk ve obezite oranlarının da arttığı belirlenmiştir (anne kilosu p=0,007; baba kilosu p=0,004). ÇBA alt boyutları incelendiğinde, en yüksek ortalama puan Sorumluluk Algısı alt boyutunda (4,32±0,63), en düşük ortalama puan ise ÇAT alt boyutunda (2,92±0,50) bulunmuştur. ÇAT ve ETA alt boyutları ile çocukların VKİ persentil kategorileri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<0,001 ve p=0,022). Sorumluluk Algısı alt boyutu ortalama puanlarının, çocuk yaşı ile negatif yönde ilişkili olduğu (r=-0,221; p<0,001) ve yaş grupları arasında farklılık gösterdiği belirlenmiş; 24-35 ay yaş grubunda daha yüksek, 61–72 ay grubunda ise daha düşük bulunmuştur (p=0,002). Annelerin kendi kilolarını yanlış sınıflandırma oranı %58, çocuklarının kilo durumunu yanlış algılama oranı ise %41 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: Çalışmada 24–72 ay arası çocuklarda fazla kiloluluk ve obezite prevalansı %20,6 olarak saptanmıştır. Çocuklarda kilo fazlalığı ve obezite, ebeveyn VKİ'si, babanın çalışma durumu, fast food tüketimi ve ekran süresi ile ilişkili bulunmuştur. Ebeveynlerin hem kendi hem de çocuklarının kilo durumunu çoğunlukla olduğundan daha düşük algıladıkları saptanmış, Sorumluluk Algısı ortalama puanlarının yaşla azaldığı belirlenmiştir. Bu sonuçlar, ebeveyn algı ve tutumlarının çocukluk çağı obezitesi açısından kritik bir belirleyici olduğunu ve erken dönemde ebeveyn odaklı müdahalelerin gerekliliğini ortaya koymaktadır.