Dispepsi yakınmasıyla aile hekimine başvuran 60 yaş altı yetişkinlerde pankreatik enzim yetersizliği sıklığının belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RIDVAN KARDEŞ
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, dispepsi yakınmasıyla birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran 60 yaş altı yetişkinlerde pankreatik enzim yetersizliği (PEY) sıklığını belirlemek ve PEY ile ilişkili sosyodemografik, klinik ve semptom temelli değişkenleri değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki araştırma Bursa Kestel Vanimehmet Mahallesi 5 Nolu Aile Sağlığı Merkezinde yürütülmüştür. Çalışmaya dispepsi yakınmasıyla başvuran ve kriterleri karşılayan toplam 375 katılımcı dahil edilmiştir. Veriler olgu rapor formu ve üç alt boyuttan (A–B–C) oluşan PEY Anketi kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Veriler uygun istatistiksel testlerle değerlendirilmiştir Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 42,85±11,91, beden kitle indeksi ortalaması 27,99±5,02'dir. Katılımcıların %67,7'si kadın, %55,2'si ilköğretim ve altı eğitim düzeyine sahiptir. En sık görülen dispeptik yakınma %96,3 ile şişkinlik olup bunu epigastrik ağrı (%40,3) ve bulantı-kusma (%33,3) izlemektedir. PEY Anketi sonuçlarına göre katılımcıların 120'si (%32,0) PEY pozitif bulunmuştur. A, B ve C alt boyutlarına ait medyan değerler sırasıyla 4,00 (3,00–8,00), 0,00 (0,00–2,00) ve 0,00 (0,00–1,00) olarak saptanmıştır. Ki-kare ve Fisher analizlerine göre PEY pozitif grubunda alkol kullanımı (p=0,014), bulantı/kusma (p<0,001), epigastrik ağrı (p<0,001) ve iştahsızlık (p<0,001) anlamlı düzeyde yüksek; hipertansiyon varlığı ise daha düşüktür (p=0,033). Spearman korelasyon analizine göre yaş ile tüm PEY alt parametreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif korelasyonlar saptanmıştır. Binary lojistik regresyon modeline göre yaş (OR=0.964), bulantı/kusma (OR=2.760), epigastrik ağrı (OR=4.630), iştahsızlık (OR=4.168) ve beden kitle indeksi (OR=1.074) PEY pozitifliğini anlamlı biçimde yordamaktadır. Model varyansın %39,4'ünü açıklamaktadır. ROC analizlerinde PEY AB skorunun Bulantı/Kusma (AUC=0,745; %95 GA: 0,695–0,795; cut-off=0,43), Epigastrik ağrı (AUC=0,748; %95 GA: 0,695–0,796; cut-off=0,50) ve İştahsızlık (AUC=0,757; %95 GA: 0,697–0,809; cut-off=0,43) için belirgin bir ayırt edicilik gösterdiği, diğer semptomlarda ise performansın sınırlı kaldığı görüldü. Sonuç: Çalışmada dispepsi yakınmasıyla başvuran yetişkinlerde PEY sıklığı anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Dispeptik semptomlardan özellikle bulantı/kusma, epigastrik ağrı ve iştahsızlık PEY ile güçlü ilişki göstermektedir. Genç yaş ve yüksek VKİ, PEY için ek risk göstergeleri olarak belirlenmiştir. PEY Testi'nin birinci basamakta pratik bir tarama aracı olarak kullanılabilir olduğu görülmüş, dispepsi yönetiminde PEY'nin sistematik olarak değerlendirilmesinin tanısal sürece katkı sağlayabileceği düşünülmüştür Anahtar Kelimeler: Dispepsi, pankreatik enzim yetersizliği, fonksiyonel dispepsi