Obsesif kompulsif bozukluk tanılı hastalarda kronotipin serum sitokin düzeyleri, semptom şiddeti ve içgörü ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF NUR ÖZERVARLI
Danışman: Simge Seren KIRLIOĞLU BALCIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Obsesif kompulsif bozuklukta (OKB), kronotip ve inflamasyon belirteçleri ayrı ayrı araştırılmış olsa da; literatürde kronotipin OKB'de nöroinflamasyon, semptom şiddeti ve içgörü üzerine etkisini araştıran bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada, tedavi altındaki OKB tanılı hastalarda proinflamatuar sitokinler interlökin (IL)-1, tümör nekroz faktörü (TNF)-α, IL-6 ile bir anti-inflamatuar sitokin olan IL-10 seviyelerinin, kronotip ile ilişkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bunun yanı sıra, kronotip ve uyku kalitesinin semptom şiddeti üzerindeki etkisinde inflamatuar belirteçlerin aracı rolünün araştırılması amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza, DSM-5 tanı ölçütlerine göre OKB tanısı almış ve tedavi altında olan, eşlik eden psikiyatrik bozukluğu olmayan 82 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcılar, Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniği ayaktan tedavi ünitesinde takip edilmekte olan bireylerden ardışık olarak, randomizasyon yapılmaksızın çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların sosyodemografik ve klinik bilgileri, çalışmaya özgü hazırlanmış veri formu kullanılarak kaydedilmiş; boy, kilo, kan basıncı ve bel çevresi ölçümleri yapılmıştır. Hastaların semptom şiddeti Yale Brown Obsesyon-Kompulsiyon Ölçeği (YBOCS ) ve içgörü düzeyleri Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği (BABS) ile değerlendirilmiştir. Hastalara uyku kalitesini ve kronotipi belirlemek amacıyla özbildirim ölçekleri olan Pittsburg Uyku Kalitesi Ölçeği (PSQI) ve Sabahçıl-Akşamcıl Ölçeği (MEQ) uygulanmıştır. BULGULAR: OKB semptom şiddeti ile IL-6 arasında negatif korelasyon saptanmıştır (p=0.004). IL-10 seviyesi ile uyku latansı (p=0.026) ve uyku ilacı kullanımı (p=0.027) alt ölçekleri arasında pozitif korelasyon olduğu belirlenmiştir. IL- viii 1β seviyesi arttıkça, öznel uyku kalitesinin azaldığı (p=0.026) ve alışılmış uyku etkinliğinin arttığı (p=0.023) saptanmıştır. İnflamatuar belirteçler ile YBOCS, BABS ve PSQI puanları arasında ilişki saptanmamıştır. Akşamcıl kronotip, kötü uyku kalitesiyle ilişkili bulunmuştur (0.043). Kronotip ile semptom şiddeti ve içgörü arasında ilişki saptanmamıştır. OKB semptom şiddeti ile uyku kalitesinde azalma ilişkili bulunmuştur (p<0.001). Semptom şiddeti ile içgörü arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır (p<0.001). Çok değişkenli lojistik regresyon modelinde, YBOCS toplam puanı, kötü içgörüye sahip hastaların bulunduğu grupta olmayı 1.076 kat arttıran bağımsız bir risk faktörü olarak belirlenmiştir (p=0.040). SONUÇ: Çalışmamız, OKB'de semptom şiddeti ile IL-6 seviyeleri arasında negatif bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, akşamcıl kronotipin kötü uyku kalitesiyle ilişkili olduğu, ancak semptom şiddeti ve içgörü ile bağlantısının bulunmadığı belirlenmiştir. Uyku kalitesinin azalması, OKB semptomlarının şiddetlenmesiyle ilişkili olup, semptom şiddeti içgörü düzeyini de etkilemektedir. Çok değişkenli analizler, yüksek semptom şiddetinin kötü içgörü için bağımsız bir risk faktörü olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, OKB'de kronotip ve inflamatuar süreçlerin semptom şiddeti ve uyku kalitesi üzerindeki potansiyel etkilerini vurgulamakta ve ileri araştırmalar için yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Anahtar kelimeler: Obsesif kompulsif bozukluk; Uyku kalitesi; Kronotip; İçgörü; İnflamasyon; Sitokin