Varis dışı üst gastrointestinal sistem kanamalarında endoskopik tedavi ihtiyacını predikte eden faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NUMAN AYDIN
Danışman: İhsan ATEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Gastrointestinal sistem kanamaları tıbbi acillerdendir ve bunlar içinde üst gastrointestinal sistem kanamaları daha sık görülmektedir. Etiyolojisinde birçok faktörün rol aldığı akut üst gastrointestinal kanamaların en sık nedeni ise varis dışı nedenlerdir. En önemli tanı ve tedavi aracı endoskopidir. Tanı ve tedavideki gelişmelere rağmen morbidite, mortalite ve maliyet açısından önemini koruyan bu klinik tablonun olumsuz sonuçlarının öngörülebilmesi için risk skorlama sistemleri geliştirilmiştir. Bunlar içinde en sık kullanılanı ve yapılan çalışmalarda endoskopik tedaviyi öngörme başarısı açısından ön plana çıkan Glasgow-Blatchford skorlama sistemidir. Ancak bu skorlama sistemindeki parametre sayısının çok olması ve puanlama sisteminin akılda kalıcılığının düşük olması kullanımını zorlaştırmaktadır. Çalışmamızda endoskopik tedavi ihtiyacı olabilecek hastaları hastane başvurusundaki demografik, klinik özellikleri ve laboratuvar bulguları ile öngörebilmeyi ve özellikle nöbet şartlarında gereksiz endoskopik işlemlerin azalmasına katkı sağlamayı amaçladık. Dolayısıyla olumsuz sonlanımların azalmasına da katkı sağlamayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız, tek merkezli prospektif bir kohort çalışması olarak planlandı. Çalışmaya etik kurulu onayı alındıktan sonra, Ankara Şehir Hastanesi acil servisine varis dışı üst gastrointestinal sistem kanaması nedeniyle başvuran 18 yaş veya üzerinde olan hastalar dahil edildi. 11 Ağustos 2022 ile 18 Haziran 2023 tarihleri arasında hastanemize başvuran ve başvurudan sonraki ilk 24 saat içinde endoskopi yapılan hastalar çalışmaya dahil edildi. Hastalar sonraki süreçte mortalite, tekrar kanama açısından değerlendirilmek için 30 gün takip edildi. Takip edilen hastaların başvuruda hastaneye yatışları ve hastanede yatış süreleri, yoğun bakım ünitesine yatış, eritrosit süspansiyonu transfüzyonu yapılıp yapılmadığı xii kaydedildi. Birincil sonlanım noktası, varis dışı üst gastrointestinal sistem kanaması ile başvuran hastalarda başvuru anındaki klinik ve laboratuvar değerleri ile endoskopik tedavi ihtiyacı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi olarak belirlendi. Dahil edilen hastaların 30 gün takibe alındığı prospektif yapılan çalışmanın ikincil sonlanım noktaları ise hastanede yatış süresi ve yoğun bakım ünitesi yatışı, mortalite, tekrar kanama olarak belirlendi. Bulgular: Araştırmaya 262 hasta dahil edildi. 73 hastaya endoskopik tedavi uygulandı. Hasta popülasyonunun ortanca yaşı 66 (48-77) iken, endoskopik tedavi uygulanan hastaların ortanca yaşı 62 (44-74) idi (p=0,062). Çalışma 89 kadın (%34) ve 173 erkekten (%66) oluştu. Sigara kullanımı endoskopik tedavi uygulanan hastalarda daha yaygındı (p=0,055). En sık komorbidite hipertansyondu. Antikoagülan kullanımı tüm hasta popülasyonunda benzerdi. Antiplatelet kullanımı endoskopik tedavi uygulanan grupta daha yaygındı (p=0,193). En sık klinik prezentasyon melenaydı. Senkop ise endoksopik tedavi uygulanan hastalarda anlamlı bulundu (p=0,012). Hastanede yatış süresinin endoskopik tedavi uygulananlarda anlamlı ölçüde daha uzun olduğu saptandı (p<0,001). Mortalite ve tekrar kanama gruplar arasında anlamlı farklılık göstermedi (sırasıyla p=0,581 ve p=0,157). BUN yüksekliği, BUN/Cre oranı ve laktat yüksekliği endoskopik tedavi uygulanan grupta daha yüksekti (sırasıyla p=0,054, p=0,038 ve p=0,040). Sonuç: Çalışmamızda genç yaş, senkop, BUN ve laktat yüksekliği endoskopik tedaviyi öngörmede anlamlı parametreler olarak bulundu. Hastada senkop gelişmemesi endoskopik tedavi ihtiyacını %75 oranında dışladı. Endoskopik tedavi ihtiyacı BUN<27,8 mg/dL olduğunda %81,5 oranında, laktat<2,05 mmol/L olduğunda ise %80 oranında dışlandı. Skorlama sistemleri içinde endoskopik tedaviyi öngörmede başarılı olarak saptanan Glasgow-Blatchford skoru ile çalışmamız sonucu elde ettiğimiz dört parametrenin kombinasyonu kıyaslandı. Yaş, senkop, BUN ve laktat kombinasyonu endoskopik tedavi ihtiyacını öngörmede daha başarılıydı. Anahtar Kelimeler: Varis dışı üst gastrointestinal kanama, üst gastrointestinal kanama, endoskopik müdahale, endoskopik tedavi, laktat, senkop