Aile Hekimliği polikliniğine başvuran hastalarda siberkondria düzeyi ve sosyal medya bağımlılığı
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEHBİ UFUK ŞAHİNKAYA
Danışman: Tarık Eren YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye'de son üç ay içerisinde internet kullanan bireylerin %69.3'ü sağlıkla ilgili arama yapmışlardır. Siber ve hipokondriyazis kavramlarının birleşimi ile oluşan siberkondria terimi artan sıkıntı veya kaygı ile ilişkili aşırı çevrimiçi sağlık araştırmalarını vurgulamaktadır. Siberkondriada kişilere hoş olmayan duygular eşlik etmekte ve kişiler çevrimiçi olarak aşırı derecede semptomlarını aramaktadırlar. Aynı zamanda günümüzdeki teknolojik ilerleme ve internet kullanımının artışı sonucunda kişiler yaklaşık günde üç saatlerini sosyal medyada geçirmektedirler ve bu süre günden güne artmaktadır. Çalışmamızın amacı ileride iki büyük halk sağlığı problemi olabilecek siberkondria ve sosyal medya bağımlılığının hem birbirleriyle hem de sosyodemografik faktörlerle olan ilişkisini Covid-19 pandemisi döneminde incelemektir. YÖNTEM: Çalışmamıza Ankara Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne 25.06.2021-31.08.2021 tarihleri arasında herhangi bir nedenle başvuran 18 yaş ve üzeri, çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 446 hasta katılmıştır. Çalışmamız analitik tipte kesitsel bir çalışmadır. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri içeren bilgi formu, siberkondria şiddet ölçeği ve sosyal medya bağımlılığı ölçeği yetişkin formu uygulanmıştır. Siberkondria Şiddet Ölçeği 2014 yılında McElroy ve Shevlin tarafından geliştirilen bir ölçek olup bu ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenlilik çalışması ilk defa 2016 yılında Süleyman Utku UZUN tarafından yapılmıştır. Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği Yetişkin Formu (SMBÖ-YF) 2017 yılında Şahin ve Yağcı tarafından geliştirilen bir ölçek olup Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı sanal iletişim alt boyutunda .91; sanal tolerans alt boyutunda .92 ve geneli için de .94 olarak bulunmuş olup ölçeğin güvenilir olduğu gösterilmiştir. Ankara Şehir Hastanesi 1 Nolu Klinik Araştırmalar Etik Kurul Başkanlığı'ndan E1/1897/2021 karar numaralı etik kurul onayı alınmıştır. P anlamlılık değeri >0,05 olarak kabul edildi ve Analizlerde SPSS 23.0 paket programı kullanıldı. BULGULAR: Çalışmamızdaki katılımcıların %58,1'i kadındır ve yaş ortalaması 39,97±13,72 olarak saptanmıştır. Kişilerin %69,8'i lisans ve lisansüstü eğitim düzeyindeydi. Katılımcıların %36,5'inde kronik hastalık bulunmaktaydı ve %79,4'ü son bir yıl içerisinde hastane veya aile sağlığı merkezlerinde muayene olmuştu. Bu kişilerin %35,7'sinin sürekli kullandığı bir ilacı bulunmaktaydı. Katılımcılardan hastalık kaygısı ve aşırı çevrimiçi sağlık bilgisi arama davranışında bulunanların oranı %13,9 olarak saptanmış ve bu kaygısı altı aydan uzun sürenlerin katılımcıların %8,5'unu oluşturmakta olduğu tespit edilmiştir. SONUÇ: Siberkondria Şiddet Ölçeği'nden alınabilecek minimum puan 33 maximum puan 165 olup bizim çalışmamızda ortalama 69,38 ± 22,638 olarak bulunmuştur. Sosyal medya bağımlılığı yetişkin formunda alınabilecek minimum puan 20 maksimum puan 100 olup çalışmamızda erkeklerde 45,04±15,36 ve kadınlarda 47,06±14,73 olarak bulunmuştur. Katılımcıların sosyal medya bağımlılık düzeyleri ile siberkondria düzeyleri arasında anlamlı düzeyde pozitif yönde zayıf korelasyon bulunmuştur. Siberkondria düzeyi; hastalık kaygısı ve aşırı çevrimiçi sağlık bilgisi arama süresi 2-6 ay arası olanlarda bir aydan kısa ve altı aydan uzun sürenlere oranla anlamlı yüksek bulunmuştur. Bununla beraber "Doktora güvensizlik" düzeyleri yaşla beraber anlamlı olarak azalmıştır. Medeni durumla siberkondria düzeylerindeki alt ölçek analizinde bekar ve boşanmış bireylerin evli bireylere göre "doktora güvensizlik" düzeyleri anlamlı yüksek bulunmuştur. Sosyal medya bağımlılığı düzeyi ise yaşla beraber azalırken, bekar olanlarda, kronik hastalığı ve sürekli kullandığı ilacı olmayanlarda, son bir yılda aile hekimliği veya hastanede muayene olanlarda, sağlıkla ilgili aşırı ve uyumsuz davranış sergileyenlerde anlamlı yüksek bulunmuştur. Covid-19 pandemisinin neden olduğu korku ve belirsizlik ortamı küresel yanlış bilgi salgını yani infodemiyi de beraberinde getirmiştir bunun sonucu olarak siberkondria düzeyleri daha da artmıştır. Ayrıca pandemi döneminde evde kal uygulamaları ve bazı kısıtlamalar sebebiyle insanlarda sosyal medya bağımlılığının artmasına sebep olmuştur. Bu iki durum arasında çalışmamızda pozitif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Bu hususlarda aile hekimlerinin danışmanlığı ile kişilerin hem hastalıkları konusunda doğru bilgilendirilmesi hem de doğru bilgiye ulaşma metodlarının kavranmasıyla aşılabilir. ANAHTAR KELİMELER: Siberkondria, sosyal medya bağımlılığı, internet bağımlılığı, internet kullanımı, infodemi, beşincil koruma