Şizofreni tanılı bireylerin kognitif düzeylerinin toplumsal işlevsellik, duygusal farkındalık ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYRA CERAN
Danışman: Ayşe GÖKTAŞ
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, şizofreni tanısı almış bireylerin kognitif düzeylerinin; toplumsallık işlevsellik, duygusal farkındalık ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya, çalışma grubu için DSM-5 tanı kriterlerine göre şizofreni tanısı almış Sincan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Toplum Ruh Sağlığı Merkezinde takip edilen araştırmaya gönüllü 64 birey ve kontrol grubu için herhangi bir psikiyatrik rahatsızlığı olmayan araştırmaya gönüllü 64 birey olmak üzere toplam 128 birey dahil edilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Sosyo-demografik Bilgi Formu, semptom şiddetini değerlendirmek amacıyla Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), bilişsel becerileri değerlendirmek için Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA), İz Sürme Testi (İST) ve Stroop Testi, toplumsal işlevselliği değerlendirmek için Toplumsal İşlevselliği Değerlendirme Ölçeği (TİDÖ), duygusal farkındalığı değerlendirmek için Duygusal Öz Farkındalık Ölçeği (DÖFÖ) ve yaşam kalitesini değerlendirmek için Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (WHOQOL-Bref) kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerde sürekli veriler için ortalama±standart sapma, kategorik veriler için frekans ve yüzde kullanılmıştır. Sürekli verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. İki grup karşılaştırmalarında normal dağılan veriler için Student's t testi, normal dağılmayan veriler için Mann–Whitney U testi kullanılmıştır. Anlamlılık bulunan durumlarda post-hoc analizler Bonferroni ve Conover–Iman testleri ile yapılmıştır. Bilişsel becerilerin toplumsal işlevsellik, duygusal öz farkındalık ve yaşam kalitesi üzerine etkisinin incelenebilmesi için Çoklu Doğrusal Regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Çalışma grubundaki katılımcıların %28,1'i kadın, %71,9 erkek ve yaş ortalamaları 45,02±9,87 yıl; kontrol grubundaki katılımcıların %60,9'u kadın, %39,1'i erkek ve yaş ortalamaları 42,64±10,58 yıl olarak bulunmuştur. Çalışma grubundaki katılımcıların MoCA toplam ve alt boyutları, İST, Stroop Testi, TİDÖ toplam ve alt boyutları, DÖFÖ toplam ve alt boyutları, WHOQOL-Bref toplam ve alt boyutlarında kontrol grubuna göre düşük performans gösterdikleri görülmektedir (p<0,001). Çalışma grubunun bilişsel becerileri ile toplumsal işlevsellikleri, duygusal farkındalıkları ve yaşam kaliteleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). Regresyon analiz sonuçlarına göre; MoCA, İST ve Stroop testi performanslarının hem toplumsal işlevsellik hem duygusal farkındalık hem de yaşam kalitesi üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğunu göstermiştir. DÖFÖ toplam %51,4'ü, DÖFÖ iletişim %47,2'si, DÖFÖ tanıma %34,80'i, TİDÖ özbakım %23'ü, TİDÖ meslek %20,8'i ve WHOQOL-Bref psikoloji %23,6'sı modele göre açıklanmaktadır. Sonuç: Şizofreni tanılı bireylerde bilişsel işlevlerin toplumsal işlevsellik, duygusal farkındalık ve yaşam kalitesi üzerinde önemli bir rol oynadığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, bilişsel işlevlerin şizofrenide yalnızca klinik belirtilerle değil, bireylerin toplumsal işlevselliği ve öznel iyi oluşları ile de yakından ilişkili olduğunu ve bu ilişkinin doğrudan olmaktan ziyade çok boyutlu bir yapı gösterdiğini düşündürmektedir. Bu doğrultuda, şizofrenide bilişsel işlevlerin geliştirilmesine yönelik ergoterapi müdahalelerin önem taşıdığı ve ileriki araştırmaların bu alanlara odaklanılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Bilişsel Beceriler, Toplumsal İşlevsellik, Duygusal Farkındalık, Yaşam Kalitesi