Multipl skleroz hastalığında uyku hastalıkları prevalansı, uyku kalitesini etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANTALYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYDANUR ANATÜRK
Danışman: Serkan ÖZBEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Multipl skleroz (MS) hastalarında sağlıklı popülasyona kıyasla uyku anormalliklerinin sıklığının belirlenmesi; uyku kalitesi, yaşam kalitesi, depresyon, anksiyete, yorgunluk gibi sekonder engellilik oluşturabilecek parametrelerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu anormalliklerin hastaların engellilik düzeyleri, hastalık süresi ve kullanılan MS tedavilerine göre farklılık olup olmadığını değerlendirmek ve bu uyku anormalliklerinin hastaların yaşam kalitesini nasıl etkilediğine ilişkin yönleri değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroimmünoloji Polikliniği'nde takipli, 2017 McDonald kriterlerine göre Relapsing-Remitting MS tanısı almış 18-65 yaş arası 105 hasta ve gönüllü 105 sağlıklı kişi olmak üzere toplam 210 kişi çalışmamıza dahil edildi. Katılımcıların demografik verileri (yaş, cinsiyet, medeni durumu) ve hasta grubunun hastalık süresi, MS tedavisinde kullanmakta oldukları ilaçlar ve kullanılan diğer ilaçlar kaydedildi. Hastaların EDSS (Expanded Disability Status Scale, genişletilmiş özürlülük durumu ölçeği) düzeyleri muayene esnasında belirlendi. Hasta ve sağlıklı gönüllülere insomnia ve huzursuz bacak sendromu (HBS) semptomları sorgulandı. Huzursuz bacak sendromu olan hastaların HBS şiddet skalası değerlendirildi. Hasta grubunda mesane disfonksiyonu semptomları sorgulandı. Her iki gruba da Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), Epworth Uykululuk Ölçeği, Berlin Uyku Anketi, Beck Depresyon Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği, MS Yaşam Kalitesi Ölçeği-54 (MSQOL-54; Multiple Sclerosis Quality of Life-54 Instrument), Yorgunluk Şiddet Ölçeği (FSS; Fatigue Severity Scale) uygulandı. Bulgular: MS hasta grubunda insomnia (%32) ve HBS (%22), sağlıklı kontrollere kıyasla daha sık izlendi. Hasta grubunda gündüz uykululuğunda artış ve hastaların uyku ve yaşam kalitelerinin, depresyon, anksiyete, yorgunluk skorlarının daha kötü olduğu izlendi. Depresyon, anksiyete ve FSS skorları kadın hastalarda erkeklere göre daha yüksek, MSQOL-54 fiziksel, bilişsel alt boyut skorları daha düşüktü. Hastalık süresi ve EDSS skoru ile FSS, PUKİ ve Berlin Uyku Anketi skoru arasında anlamlı pozitif yönde, EDSS skoru ile MSQOL-54 fiziksel alt boyut skoru ve MSQOL-54 toplam skoru ile negatif yönde zayıf bir korelasyon izlendi. Depresyon ve anksiyete semptomları yoğun olan hastalarda HBS ve insomni daha sık görüldü. Ayrıca bu hastalarda FSS, PUKİ skorları daha yüksek, MSQOL-54 fiziksel ve bilişsel alt boyut skorları daha düşüktü. HBS olan hastaların FSS, PUKİ skorları daha düşük, MSQOL-54 fiziksel ve bilişsel skorları daha düşüktü. HBS olan hastalarda mesane disfonksiyonu daha sık görüldü. Sonuç: MS hastalarında uyku anormallikleri, depresyon, anksiyete, yorgunluk gibi semptomların sık görüldüğü bilinmektedir fakat bu parametrelerin birbirleriyle ilişkisi ve hastaların yaşam kalitesi üzerine etkisi yeteri kadar aydınlatılmamıştır. Eski tanı kriterlerinin kullanıldığı önceki çalışmalarda, HBS'nin MS hastalarında sık görüldüğü bildirilmiştir. Güncel tanı kriterlerini kullanarak yaptığımız çalışmamız bu sebeplerle değerlidir. MS hastalarında hastalığın uyku bozuklukları üzerine etkisini araştıran daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. MS hastalarına yönelik daha stratejik tedavilerin geliştirilebilmesi için bu konuda daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.