0-6 aylık bebeği olan annelerin gebeliği planlama durumlarının postnatal depresyon ve maternal bağlanmaları ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE ÖZŞAHİN METE
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Aile hekimleri için kadınların gebelikte veya lohusalık döneminde yaşamaları muhtemel psikososyal problemlerin risk faktörlerini tespit etmek, erken dönemde müdahale etmek önem arz etmektedir. Plansız gebeliklerin postnatal depresyon ve düşük maternal bağlanma açısından risk faktörü olduğunu gösteren çalışmalar mevcuttur. Bu çalışmada, literatürden farklı olarak standart bir ölçek kullanılarak gebelik planlama durumunun tespit edilmesi; postnatal depresyon ve maternal bağlanma ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 23 Haziran 2022 ile 23 Eylül 2022 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Poliklinikleri ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Sağlam Çocuk Polikliniğine başvuran 0-6 ay arasındaki bebeği olan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan, 18 yaş üstü 204 kişi dahil edildi. Katılımcılara sosyodemografik sorular içeren anket formu, Londra Plansız Gebeliği Belirleme Ölçeği (LPGBÖ), Edinburgh Postnatal Depresyon Ölçeği (EPDÖ) ve Maternal Bağlanma Ölçeği (MBÖ) yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulandı. Araştırma boyunca toplanan veriler, IBM SPSS 28.0 (Statistical Package for Social Sciences, version 28.0) programı ile analiz edildi. İstatistiksel olarak p<0,05 değeri anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya 204 kişi katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 28±5,1 yıl olup 18-46 arasında değişmekteydi. Bebeklerinin yaş ortalaması 2,5±1,8 ay idi. LPGBÖ'ye göre gebeliği plansız olan 27 katılımcı (%13,2), planlı olan 177 katılımcı (%86,8) saptandı. İstemeden evlendiğini belirten, gebeliğin ilk dönemlerinde gebeliği sonlandırma düşüncesi olan, sigara içen katılımcıların daha fazla plansız gebelik yaşadığı tespit edildi. EPDÖ'ye göre postnatal depresyon (PND) riski olan 32 (%15,7), riski olmayan 172 katılımcı (%84,3) saptandı. Eğitim seviyesi yüksek, evlilik memnuniyeti düşük, ailesinde ve kendisinde psikiyatrik hastalık öyküsü olan katılımcıların daha fazla PND riski olduğu bulundu. PND riski taşıyanların bebeklerinin yaş ortalaması risk taşımayanlara göre daha yüksek bulundu. Katılımcıların MBÖ ortalaması 100,7±5,0 olarak hesaplandı (min:76, maks:104). Paternal yaş, gebelik ve doğum sayısı, yaşayan çocuk sayısı arttıkça maternal bağlanmanın azaldığı saptandı. Ailesinde psikiyatrik öyküsü olanların maternal bağlanma düzeyleri daha düşük bulundu. Plansız gebeliği olanların maternal bağlanma düzeyleri, planlı gebeliği olanlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede düşük saptandı (p=0,004). Paralel bir biçimde, LPGBÖ skorları ile MBÖ skorları arasında anlamlı zayıf pozitif korelasyon saptandı (r=+0,194; p=0,005). Gebelik planlama durumu ile PND riski arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı ancak plansız gebeliği olanların, planlı gebeliği olanlara göre EPDÖ puanları daha yüksekti (p=0,693). PND riski ile maternal bağlanma arasında anlamlı bir ilişki tespit edilemedi. Sonuç: Çalışmamızın bulguları değerlendirildiğinde, plansız gebeliklerin anne-bebek bağlanmasını olumsuz yönde etkilediği ancak postnatal depresyon açısından risk faktörü olarak bulanamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Literatür ışığında, plansız gebeliklerin PND ve zayıf anne-bebek bağlanması açısından risk faktörü olduğu görülmekte, gelecekte konunun daha geniş örneklemli çalışmalarda araştırılması gerekmektedir. Gebelik planlama durumunun standart bir ölçekle tespitinin ulusal kapsamdaki araştırmalarda sağlanması ve yapılacak incelemelerin bu verilerle yapılması önerilmektedir. Aile hekimlerinin plansız gebeliği olan kadınları en kısa sürede tespiti ve uygun danışmalık sağlaması önerilmektedir.Anahtar Kelimeler: Anne-bebek bağlanması, maternal bağlanma, postnatal depresyon, plansız gebelik, LPGBÖ, MBÖ, EPDÖ