Kronik spontan ürtiker hastalarında saç kortizol seviyesinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NUR ŞEYMA BORAZAN
Danışman: Müzeyyen GÖNÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kronik Spontan Ürtiker Hastalarında Saç Kortizol Düzeylerinin Değerlendirilmesi Amaç: Kronik spontan ürtiker (KSÜ) patogenezi tam olarak aydınlatılamamış kronik inflamatuvar bir deri hastalığıdır. KSÜ'nün stresle ilişkisine dikkat çeken yayınlar bulunmaktadır. Ancak etiyolojide mi yer aldığı yoksa hastalığın getirdiği yükün sonucu mu olduğu halen tartışmalı da olsa psikolojik ve nöroendokrin mekanizmaların rolü üzerinde durulmaktadır. Son çalışmalarda saç kortizol düzeyi, hipotalamo-hipofiz-adrenal (HPA) aks aktivitesini uzun dönem gösteren objektif bir stres belirteci olarak kabul edilmektedir. KSÜ'de daha önce objektif bir metotla stres etkisi çalışıldığına dair bir yayın bulunmamaktadır. Bu çalışmada, stresin objektif bir göstergesi olduğu düşünülen saç kortizol düzeylerinin KSÜ hastaları ile sağlıklı kontroller arasında karşılaştırılması ve hastalık şiddeti ile algılanan stres düzeyiyle ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel vaka-kontrol tasarımındaki çalışmaya 30 kronik spontan ürtiker hastası ve 29 sağlıklı kontrol dahil edilmiş olup demografik ve klinik özellikleri kaydedilmiştir. Hastalık aktivitesi Ürtiker Aktivite Skoru ile, algılanan stres düzeyi Algılanan Stres Ölçeği-10 ile değerlendirilmiştir. Saç örneklerinden kortizol düzeyleri ELISA yöntemiyle ölçülmüştür. İstatistiksel analizlerde grup karşılaştırmaları, korelasyon analizleri ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Kronik spontan ürtiker hastalarında saç kortizol düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. Lojistik regresyon analizinde log-saç kortizol düzeyinin KSÜ varlığı ile bağımsız olarak ilişkili olduğu ve her 1 birimlik artışın hastalık olasılığını yaklaşık 8 kat artırdığı saptanmıştır. ROC analizinde saç kortizol düzeylerinin hasta ve kontrol gruplarını ayırt edebildiği ancak güçlü bir tanısal belirteç olmadığı gösterilmiştir. Saç kortizol düzeyleri ile hastalık süresi, hastalık şiddeti (UAS7) ve algılanan stres skorları arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Bununla birlikte, anjiyoödemi olan hastalarda saç kortizol düzeylerinin anjiyoödem olmayan hastalara göre anlamlı derecede daha düşük olduğu bulunmuştur. Sonuç: Algılanan stres ölçeği skorları ile saç kortizol düzeylerinin de hasta grubunda yüksek olması KSÜ'nün stres ile ilişkisini desteklemiştir. Anjioödemin eşlik ettiği hastalarda anlamlı düşük olması ise akut atakların kortizol salgılanması üzerindeki etkiyi değiştirebileceğini gösterebilir. Hastalık şiddeti ve algılanan stres ölçeği ile saç kortizol seviyesi arasında paralellik olmaması hastaların algıladığı şiddetin şiddet ölçüm skorlarından farklı olması ve stresin patogeneze tek etkisinin HPA aks ve kortizol salınımı üzerinden olmayıp diğer nöromediatörlerin mast hücre aktivasyonuna, inflamatuvar sitokinlerin ve mediatörlerin salınımına neden olabilmesi ile açıklanabilir. Ancak bulgularımızın anlamlılığının netleştirilmesi için daha geniş örneklemli ve prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Kortizol, Psikolojik Stres, Saç, Ürtiker