İntihar davranışı ile üstbiliş ilişkisi: İlk yıl psikoz çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLKE SERTLER
Danışman: Hüseyin GÜLEÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İntihar, şizofreni hastalarında yaşam beklentisinin azalmasının en yaygın sebebidir. Şizofreni hastalarında intihar risk faktörlerinin tanınması; hasta tedavisini arttırmak ve intihar insidansını azaltmaya yönelik yaklaşımları geliştirmek için hala hayati önem taşımaktadır. Hastalığın başlangıç dönemi, özellikle ilk yıl intihar riski daha fazla bulunmuştur. Psikolojik bozuklukların gelişiminde üstbilişin rolünü açıklayan öz-düzenleyici yürütücü işlev modeli (S-REF); yararsız üstbilişsel inançlara sahip bireylerin istenmeyen bilişsel ve duygusal deneyimlere etkisiz başa çıkma stratejileri ile karakterize bir bilişsel stil geliştirerek yanıt vereceğini öne sürmektedir. Psikotik bozukluklarla ilgili yapılan kısıtlı araştırmalarda, psikoz hastalarının çoğunun, üstbilişsel kapasitede eksiklikler yaşadığı ortaya koyulmuş, olumsuz üstbilişsel inançlar ile intihar riskinin arttığı saptanmıştır. Dolayısı ile intihar davranışı ile üstbilişsel inançlar arasındaki ilişkiyi araştırmak; intihar riskini arttıran bir faktör olarak üstbilişsel değerlendirmenin önemini ortaya koyacaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel bir çalışmadır. Araştırmaya SBÜ Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi psikiyatri klinik ve polikliniğinde Ocak 2023-Nisan 2023 tarihleri arasında psikoz tanısı ile yatarak ve ayaktan tedavi gören ve hastalık semptomları başlangıcından 1 yıldan az süre geçmiş hastalar dahil edilmiştir. Dahil edilme kriterlerine uyan, araştırma hakkında bilgilendirilen ve araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 68 hasta (34 intihar davranışı olan, 34 intihar davranışı olmayan) çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya katılan hastaların sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Colombia İntihar Şiddeti Derecelendirme Ölçeği (C-İŞDÖ), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CŞDÖ) uygulanmış; Üstbiliş Ölçeği (ÜBÖ), Beck İçgörü Ölçeği (BİÖ), Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ) öz bildirim ölçeği olarak kullanılmıştır. Bulgular: İntihar davranışı olanlarda patolojik üstbilişsel inançların daha fazla olduğu bulundu (p 0,05). Üstbilişin intihar davranışı üzerinde direkt etkisi olduğu, bu etkiye umutsuzluk ve içgörü faktörlerinin aracılık etmediği ve etki gücünü değiştirmediği görüldü. Patolojik üstbilişsel inançlar arttıkça intihar riskinin arttığı ortaya koyuldu (p<0,05). Sonuç: Araştırmalarımıza göre; çalışmamız ilk yıl psikoz hastalarında üstbilişin intihar davranışına etkisini ve bu etkinin içgörü ve umutsuzlukla ilişkisini inceleyen ilk çalışmadır. Sonuçlar şizofreni hastalarında patolojik üstbilişsel inançların intihar davranışını arttırdığını ortaya koymaktadır. Bu ilişkinin daha iyi anlaşılabilmesi ve ilişkiye aracılık eden etmenlerin ortaya koyulabilmesi için hastalarda uzunlamasına izlem çalışmalarıyla beraber daha fazla örneklem grubunu içeren araştırmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: İntihar, Psikoz, Şizofreni, Üstbiliş, İçgörü, Umutsuzluk