Madde kullanım bozukluğu tanısıyla gönüllüveya zorunlu olarak yatarak tedaviuygulanan bireylerde klinik özellikler,tedavi motivasyonu, damgalanma, algılanansosyal destek ve baş etme stratejilerininkarşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VESİLE ÇELİK
Danışman: Özlem Devrim BALABAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:MADDE KULLANIM BOZUKLUĞU TANISIYLA GÖNÜLLÜ VEYA ZORUNLU OLARAK YATARAK TEDAVİ UYGULANAN BİREYLERDE KLİNİK ÖZELLİKLER, TEDAVİ MOTİVASYONU, DAMGALANMA, ALGILANAN SOSYAL DESTEK VE BAŞ ETME STRATEJİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Dr. Vesile ÇELİK AMAÇ: Bu çalışma, alkol dışı madde kullanım bozukluğu tanısıyla gönüllü ve mahkeme kararı ile zorunlu yatarak tedavi uygulanan kişilerde; hastalık şiddeti, tedavi motivasyonu, damgalanma, değişime hazır olma, eşlik eden depresyon ve anksiyete bulguları, algılanan sosyal destek ve başa çıkma tutumları arasındaki farkların incelenmesini amaçlamaktadır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamıza Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde DSM-5-TR'ye göre alkol dışı madde kullanım bozukluğu tanısı ile TMK'nin 432. maddesine istinaden kapalı psikiyatri servislerine yatırılarak tedavi gören 60 hasta ve gönüllü olarak Alkol ve Madde Tedavi Merkezi'nde (AMATEM) yatırılarak tedavi gören 60 hasta olmak üzere toplamda 120 hasta ardışık olarak dahil edildi. Hastalara sosyodemografik ve klinik veri formu ve Bağımlılık Profil İndeksi Kısa Formu (BAPİ-kısa), Tedavi Motivasyon Anketi (TMA), Değişime Hazır Olma ve Tedavi İsteği Ölçeği (SOCRATES), Madde Kullanımı Damgalanma Mekanizması Ölçeği (MKDMÖ), Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (Multidimensional Scale of Perceived Social Support-MSPSS), COPE Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği (BÇTDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) uygulandı. BULGULAR: Gönüllü olarak tedavi alan gruptaki hastaların yaşı ve çalışma süresi ortalamaları diğer gruba göre daha yüksekti. Zorunlu yatarak tedavi alan hastalarda intihar öyküsü oranı daha yüksek saptandı. Zorunlu gruptaki hastaların geçmişte psikoz spektrum tanı oranları daha yüksek saptanırken, gönüllü grupta depresyon tanı oranları anlamlı derecede daha yüksek bulundu. Zorunlu grupta amfetamin ve türevlerinin, gönüllü grupta ise opioid ve türevlerinin daha yüksek oranda tercih edildiği saptandı. İndeks yatışta, zorunlu grupta psikoz spektrumunda, gönüllü grupta ise depresyon ve anksiyete spektrumunda tanı oranları anlamlı derecede daha yüksekti. Zorunlu yatan grupta cana yönelik suçlar işleyenlerin, gönüllü yatan grupta ise madde ile ilişkili suçlar işleyenlerin oranı daha yüksekti. BAPİ ve TMA toplam puanları gönüllü grupta daha yüksekti. SOCRATES 'ikilem (İK)', 'farkına varma (FV)' ve 'adım atma (AA)' alt ölçek puanları gönüllü grupta daha yüksek saptandı. Gönüllü grupta içselleştirilmiş damgalanma (İD) düzeyi daha yüksekti. MSPSS 'arkadaş' alt ölçek puanları ise zorunlu grupta daha yüksek bulundu. TMA toplam ve 'içsel motivasyon (İM)' alt ölçeği puanı ile BAPİ toplam puanı arasında pozitif ilişki bulundu. TMA toplam puanı ve SOCRATES 'İK', 'FV', 'AA' alt ölçek puanları arasında pozitif ilişki bulunurken, TMA 'dışsal motivasyon (DM)' alt ölçeği ile SOCRATES alt ölçekleri arasında anlamlı ilişki saptanmadı. TMA toplam ve İM alt ölçek puanları ile MKDMÖ "içsel damgalanma (İD)" alt ölçek puanı arasında pozitif ilişki bulundu. COPE 'işlevsel olmayan başa çıkma tutumları (İOBÇT)' alt ölçeği ile TMA DM alt ölçeği pozitif ilişki gösterirken, TMA TG alt ölçeği negatif ilişki gösterdi. Yaş, MKDMÖ İD alt ölçeği ve SOCRATES FV ve AA alt ölçeklerinin tedavi motivasyonunu yordadığı saptandı. MKDMÖ İD alt ölçek puanı ile BAPİ MBM alt ölçek ve toplam puanları arasında pozitif ilişki bulundu. İD alt ölçeği ile SOCRATES İK, FV ve AA alt ölçekleri arasında pozitif ilişki saptandı. MSPSS 'aile' alt ölçeği ile MKDMÖ 'beklenen damgalanma' ve 'onaylanmış damgalanma' alt ölçekleri negatif ilişkiliydi. MKDMÖ toplam puanı ile COPE İOBÇT alt ölçeği, BAÖ ve BDÖ toplam puanları arasında pozitif ilişki saptandı. SONUÇ: Zorunlu tedavi grubu daha genç, bağımlılık şiddeti daha düşük ancak daha çok psikoz spektrumu tanısına sahip, tedavi motivasyonu daha düşük hastalardan oluşmaktadır. Değişim basamaklarının ikilem döneminde olma oranı daha yüksek olan zorunlu grupta içselleştirilmiş damgalanma düzeyi daha düşüktür. Zorunlu yatarak tedavi gören hastalar için psikotik bozukluk spektrumunun da yönetilebileceği ve buna ek olarak motivasyonu artırmaya ve değişim basamaklarında ilerlemeye dönük motivasyonel tekniklerin de tedaviye dahil edilebileceği özel kliniklerin düzenlenmesi faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Madde Kullanım Bozukluğu, Gönüllü Tedavi, Zorunlu Tedavi, Motivasyon, Damgalanma İletişim Adresi: celkvesile@gmail.com