COVİD-19 nedeniyle takip edilen, makrofaj aktivasyon sendromu gelişen hastaların yüksek doz steroid tedavisine anakinra eklenmesinin klinik sonuçlarının karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KADER GÖRKEM GÜÇLÜ
Danışman: Mehtap AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada COVID-19 tanısıyla takip edilen, klinik ve laboratuvar bulgularıyla makrofaj aktivasyon sendromu (MAS) gelişen hastalarda; yüksek doz steroid tedavisine, anakinra eklenmesinin klinik sonuçlarının tartışılması amaçlanmıştır. Çalışmamızda; sitokin fırtınası gelişen hastalarda anti-inflamatuvar tedaviden sonraki ilk yedi günde oksijen durumları ve laboratuvar değerleri gözlendi. Birinci, üçüncü, beşinci ve yedinci günlerdeki CRP, ferritin, lenfosit, LDH, lökosit, D-dimer, CPK, lökosit ve trombosit düzeyleri retrospektif olarak incelendi. 28 günlük mortalite ve mortaliteye etki eden faktörler araştırıldı. Anti-inflamatuvar tedaviden sonra yoğun bakıma gidiş ve istenmeyen yan etkiler karşılaştırıldı. Yöntem: Çalışmamızda, Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 11 Mart 2020 ve 28 Nisan 2021 tarihleri arasında, SARS-CoV-2 pozitif, klinik ve laboratuvar bulgularıyla sitokin fırtınası gelişen hastalar dahil edildi. 18 yaşından büyük, Spo2 50 mg/L veya ferritin düzeyi> 600 ng/ml, IL-6> 6 ng/µg üzerindeki vakalar çalışmaya dahil edildi. Başvurusunda DSÖ klinik ölçek skoru 6 puan ve üzeri hastalar çalışmaya kabul edilmedi. 250 mg metilprednizolon almış olan 133 hasta retrospektif olarak incelendi. Steroid dozları klinik duruma göre azaltıldı. Klinik yanıt alınamayan 67 hastaya hastalık şiddetine göre 2-10 mg/kg dozunda anakinra intravenöz olarak uygulandı. Steroid grubu kontrol grubu kabul edildi. Anti-inflamatuvar tedavi başlanan gün steroid grubunda sıfırıncı gün kabul edilirken, anakinra eklenen hastalarda anakinra eklenme günü sıfırıncı gün olarak kabul edildi. İki grubun demografik özellikleri, laboratuvar değerleri, DSÖ klinik ölçek skorları birinci, üçüncü, beşinci ve yedinci gün karşılaştırıldı. 28 günlük mortalite oranları ve 28 günlük mortaliteyi etkileyebileceği düşünülen faktörlerin tek değişkenli ve çok değişkenli regresyon analizi yapıldı. Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 133 hastanın yüzde %62,4'ü erkek, yüzde %37,6'sı kadındı ve ortalama yaş 59 olarak saptandı. Sadece steroid alan grupta 66, anakinra eklenen grupta 67 kişi olacak şekilde hastalar iki kola ayrıldı. Her iki grup kronik hastalık, başvuru sırasındaki klinik ve laboratuvar bulguları, bilgisayarlı tomografi (BT)' leri açısından incelendi. BT bulguları ağır olan hastalar, anakinra grubunda %62,3 saptanırken, diğer grupta %37,7 saptandı ve istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,03). Yaş, cinsiyet dağılımı, kronik hastalık durumları her iki grupta homojen ve benzer olarak dağılmıştı. Hastaların başvuru sırasında oksijen ihtiyacı durumları, şikâyet süresi, ateş, nabızları benzerdi. Başvuruda ortalama ferritin düzeyleri anakinra grubunda 1136 ng/ml, steroid grubunda 634 ng/ml tespit edilmiştir (p=0,001). Anti-inflamatuvar tedavi başlanmadan önce ortalama IL-6 düzeyleri anakinra grubunda 41,8 pg/ml saptanırken steroid grubunda 27,8 pg/ml saptanmıştır (p=0,2). Anakinra şikâyet başlangıcının ortalama 11. gününde, steroid ise dokuzuncu gününde başlandı. Anti-inflamatuvar tedaviden sonra bir, üç, beş ve yedinci gün laboratuvar değerleri karşılaştırıldığında ferritin seviyelerinde gerileme sadece anakinra kolunda anlamlı bulundu (p=0,001). Anakinra grubunda yedi gün boyunca diğer gruba göre daha hızlı LDH düşüşü gözlendi. Hastaların 28 günlük takiplerinde yoğun bakıma gidiş günleri tedaviden sonra anakinra kolunda ortalama dördüncü gün iken steroid kolunda beşinci gün saptanmış olup anlamlı fark bulunmamıştır (p=0,26). Anti-inflamatuvar tedavi başlandıktan sonra oksijen ihtiyacının en fazla olduğu üçüncü gün ile en az olduğu yedinci gündeki klinik durumları karşılaştırıldı. Anakinra ve yüksek doz steroid grubu arasında anlamlı fark saptanmadı (p=0,976). Komplikasyon oranları anakinra grubunda %69,2; steroid grubunda ise %30,8 saptanmıştır. Anakinra grubundaki komplikasyon oranlarının yüksekliği istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,03). Ölen hastaların %57'si anakinra grubunda %42'si de steroid grubunda saptanmış olup 28 günlük mortalite oranları arasında anlamlı fark gözlenmemiştir (p=0,48). 28 günlük mortaliteyi etkileyen faktörler; yaş, BT bulgularının ağır olması, LDH yüksekliği ve steroid verilme süresi olarak bulundu. Yaş, BT bulgularının ağırlığı ve LDH düzeyi gibi mortaliteye etki eden faktörlerle, anakinra eklenmesinin çok değişkenli regresyon analizi yapıldı. Bu karıştırıcı faktörlerle yapılan regresyon analizi sonucunda anakinra eklenmesinin 28 günlük mortaliteyi etkilemediği bulunmuştur (p=0,67). Sonuç: Bu çalışmada, sitokin fırtınası gelişen hastalarda, anakinranın steroid tedavisine eklenmesi ilk yedi günde anlamlı olarak ferritin düşüşü sağlamıştır. Diğer prognostik faktör olan LDH'ın anakinra alanlarda daha hızlı düştüğü görülmüştür. Yaş, BT bulgularının ağırlığı ve LDH mortaliteyi artıran faktörler olarak bulunmuştur. Anakinra eklenmesinin bu faktörlerle yapılan çok değişkenli analizinde 28 günlük mortalite üzerine etkisi bulunamamıştır. DSÖ klinik ölçek skalasına göre sınıflandırılan hastaların üçüncü ve yedinci gün skorları ele alındığında istatistiksel olarak anlamlı olmasa da anakinra grubunda oksijen durumundaki düzelme daha iyiydi.