Travma hastalarında ilk iyonize kalsiyum düzeyinin hastane içi mortalite ve çoklu kan transfüzyon ihtiyacını öngörmedeki tanısal değerliliği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEMRENUR UYGUN
Danışman: Serkan Emre EROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Travmaya bağlı hemorajiden kaynaklanan ölümler en yaygın ölüm nedenlerinden biri olmakla birlikte aynı zamanda önlenebilir ölüm nedenlerinin başında gelmektedir. Travmatik majör hemorajinin hızlı tanınması ve doğru şekilde tedavi edilmesi mortaliteyi en aza indirecektir. Bu yüzden travmatik hemorajik şokda olan ve transfüzyon ihtiyacı olan hastaların erken belirlenip hızlı resüsite edilmesi önemlidir. Hem travmanın neden olduğu hemorajik şok hem de transfüzyon prosedürleri hipokalseminin kötüleşmesine neden olur. Bu sebepten travma hastalarında hipokalseminin rolü, resüsitasyonu optimize etmek, mortalite ve kan transfüzyon ihtiyacı arasındaki bağlantıyı anlamak amacıyla yeni bir çalışma alanı olmuştur. Biz bu çalışmamızda, yetişkin travma hastalarında, başvuru anındaki iyonize kalsiyum düzeyinin hastane içi mortalite ve çoklu (masif) kan transfüzyon ihtiyacını öngörmedeki tanısal değerini belirlemeyi hedefledik. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, tek merkezli prospektif gözlemsel bir tanısal değerlilik çalışması olarak tasarlanmıştır. Hastanemiz acil servisine akut travma şikayeti ile başvuran 18 yaş ve üzerindeki hastalar, dahil etme ve dışlama kriterlerine göre çalışmaya alınmıştır. Travma hastalarında travma şiddeti minör, moderate ve majör travma olarak kategorize edilerek ifade edilerek bu kategorizasyon Injury Severity Score (ISS) 0-8 puan aralığında ise minör travma, 9-15 puan aralığında ise moderate travma ve >15 puan ise majör (severe /ciddi) travma olarak yapılır. Biz çalışmamıza, dahil etme kriterlerinde hastaların travma şiddetini standardize edebilmek için moderate ve majör travma hastaları alarak minör travmaları dışladık ve ISS>8 noktasını eşik değer kabul ettik. Hastaların kan gazı parametrelerinden biri olan iyonize kalsiyum düzeyleri, 24 saat içinde almış oldukları eritrosit süspansiyonu (ES) transfüzyon miktarları, acil serviste ölüm ve hastane içinde ölüm gibi sonlanımları her bir hasta için kayıt altına alındı. Gözlemsel olarak kaydedilen veriler, uygun istatistiksel analizler ile karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmada acil servise akut travma şikayetiyle gelen 312 hastanın 86'sı dışlandıktan sonra istatistiksel analize alınan 226 hastanın yaşlarının ortancası 36 (25 – 52) olarak hesaplandı ve 184 (%81.4) hasta erkek idi. Hastaların ISS ortancası 18 (13- 27) olarak hesaplandı ve 28 (%12.4) hastada hastane içi mortalite gelişti. İyonize kalsiyum düzeyi ortancası 1.1 mmol/L (1.05 – 1.14) idi ve 5 (%2.2) hastaya çoklu transfüzyon protokolü başlandı. Çoklu transfüzyon grupları arasında iyonize kalsiyum değerleri karşılaştırıldı. Çoklu transfüzyon yapılan hastaların iyonize kalsiyum ortancası 0.95 (0.94 – 1.03), çoklu transfüzyon yapılmayan hastaların iyonize kalsiyum ortancası ise 1.1 (1.05 – 1.14) olarak hesaplandı ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0.002). Receiver operating characteristics (ROC) analizinde iyonize kalsiyum düzeyinin çoklu transfüzyonu öngörme performansı incelendi ve eğri altında kalan alan (AUC) 0.900 (%95GA= 0.837 – 0.964) olarak hesaplandı. İyonize kalsiyum düzeyinin çoklu transfüzyonu öngörme gücü, lojistik regresyon ile analiz edildi. İyonize kalsiyum düzeyi ile birlikte, GKS, solunum sayısı ve HCO3 değişkenlerinin bağımsız prediktör olduğu görüldü. Hastane içi mortalite grupları arasında iyonize kalsiyum değerleri karşılaştırıldı. Hastane içinde ölen hastaların iyonize kalsiyum ortancası 1.07 (1.01 – 1.13), sağ kalan hastaların iyonize kalsiyum ortancası ise 1.1 (1.05 – 1.14) olarak hesaplandı ve aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p=0.087). Sonuç: Çalışmamızda iyonize kalsiyum düzeyinin, çoklu transfüzyonunu öngörmede tanısal performansı iyi düzeyde olduğu görülmüştür. Bu çalışma geliş iyonize kalsiyum seviyelerinin çoklu transfüzyon gerektiren travma hastalarının daha hızlı tanınmasını sağlayarak uygun kan ürünlerinin erken hazırlanması ile başarılı bir travma resüsitasyona olanak verebilir. Her ne kadar iyonize kalsiyum düzeyinin hastane içi mortaliteyi öngörme performansını anlamlı bulmamış olsak da bu sonlanımın daha büyük kohortlarda yeniden test edilmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: İyonize kalsiyum, hemorajik şok, travma, transfüzyon