Palyatif bakım servisinde yatan bası yarası mevcut hastalarda mortalite ve morbidite üzerine etki eden faktörlerin retrospektif analizi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞENDA YILDIRIM POLAT
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Bası yaraları birçok faktörün bir araya gelmesiyle oluşan multifaktöriyel bir durumdur ve yaşlı erişkin hastalarda önemli bir mortalite ve morbidite nedenidir. Palyatif bakım hastaları da genellikle birden fazla sorunu olan hastalardır ve bası yarası görülme oranı diğer hasta gruplarına göre daha fazladır. Bu çalışmanın amacı bası yarası olan hastaların demografik verileri ve bası yarasına etki ettiği düşünülen faktörlerin mortalite ve morbidite üzerine etkilerini araştırmaktır. Bu çerçevede, hasta ve hasta yakınlarının yaşam kalitesinin artırılması, sağlık hizmetlerinden kaynaklanan maliyetlerin düşürülmesi ve sağlık personelinin iş gücünü daha etkin bir şekilde kullanılması hedeflenmektedir. Bu çalışma ayrıca, ülkemizde palyatif bakım alanında yapılan araştırmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışma 1 Kasım 2023-31 Ocak 2024 tarihleri arasında yapılmıştır. Kesitsel ve retrospektif olarak planlanan araştırmamız materyalini 01.04.2021 ile 31.07.2023 tarihleri arasında SBÜ Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Palyatif Bakım Servisinde yatarak tedavi gören, bası yarası olan, 18 yaşından büyük ve verilerine ulaşılabilen 223 hasta oluşturmaktadır. Hastaların yaşları, cinsiyetleri, yatış süresi, nakil alındığı yer bilgisi, taburculuk şekli, primer tanıları, eşlik eden komorbid hastalıkları, kullandıkları ilaç sayıları, vizüel ağrı skalası ve laboratuvar bulguları kaydedilmiştir. Elde edilen veriler IBM SPSS sürüm 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois,ABD) programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmada yer alan hastaların yaş ortalaması 68,88±16,25 minimum yaşı 18, maksimum yaşı 97 olup %66,4'ünün (n=148) 65 yaş ve üstü olduğu, %53,8'inin (n=120) erkek, %41,7'sinin (n=93) primer hastalığının nörolojik olduğu, nörolojik nedenler arasında da %34,1'inin (n=76) SVO olduğu, ek hastalıklardan en çok %31,5'inin (n=115) hipertansiyon olduğu görülmüştür. Hastalarda mevcut olan bası yarası evresi ile bası yarası sayısı arasında (p<0.001), WBC (p=0.012), RBC (p=0.018), NEU (p=0.004), LYM (p=0.021), NLR (p=0.048), albümin (p<0.001), prealbumin (p=0.008), demir (p=0.035), HbA1c (p=0.016) değerleri arasında istatiksel anlamlı farklar bulunmuştur. Hastaların yatış süresi yaş grupları (p=0.013), primer hastalık (p=0.011), taburculuk yeri (p=0.021), risk ölçeği analiz sonucu (p=0.030) ile anlamlı bulunmuştur. Bası yarası sayısı ile hastanın alındığı yer (p=0.034) ve hastanın taburcu edildiği yer arasında (p=0.017) istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Yoğun bakımdan alınan hastaların ve yoğun bakıma sevk edilen hastaların diğer gruplara kıyasla bası yarası sayısının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Bası yarası evreleri arasında en sık görülen bası yarası evre 2 bası yarasıdır. Bunu evrelendirilemeyen evre ve evre 1 bası yarası takip etmektedir. Bası yarası evresi RBC, PLT, demir düzeyi ile ilişkilidir. Anemi bası yarası şiddetini arttırır, bası yarası ile ilişkilidir. Bası yarası sayısı morbidite için risk faktörüdür. Palyatif serviste bası yarası nedeni ile takip edilip ex olan hastaların çoğunluğu erkek, evden alınan, primeri malignite olan, yaş ortalaması daha yüksek, çoğunlukla ağrı tarifleyen, malnütre hastalardır. Bası yarası oluşumunda etkili olarak görülen ileri yaş, komorbid hastalıkların sayısının fazla olması, yoğun bakım yatış öyküsü, malnütrisyon, NEU, NLR, albumin ve prealbumin düşüklüğü bu hastalarda mortalite ve morbiditeyi de arttırmaktadır. D vitaminin bası yarası olan hastalarda morbidite ve mortalite üzerinde etkilidir. Üre, kreatin, ferritin yüksekliği mortalite ile ilişkilidir. Birçok faktörün bası yarası oluşumu ve gelişiminde katkısı olduğu gibi, bası yarası olan hastalarda bu faktörlerin mortalite ve morbidite üzerine de etkisi olduğunu göstermektedir. Bu nedenle hastaların palyatif bakıma yatışı esnasında tüm risklerin detaylıca değerlendirilerek, eksik olan faktörlerin desteklenmesi bası yarası oluşmaması için veya var olan bası yarasının ilerlemesini engellemek için önemlidir. Böylelikle hastaların mortalite ve morbidite oranlarında azalma görülebilir.