Altmış yaş üstü bireylerde demans ve sağlık okuryazarlığının COVID-19 aşısı yaptırma kararı üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE ARSLANSOY
Danışman: Hakan DEMİRCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada altmış yaş üstü bireylerde demans ve sağlık okuryazarlığının COVID-19 aşısı yaptırma kararı ile ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada Temmuz-2021 ve Haziran-2022 tarihleri arasında Mustafakemalpaşa Sırmalar ve Yalıntaş Aile Sağlığı Merkezinde kayıtlı olan COVID-19 aşısı yaptıran ve yaptırmayan 60 yaş üstü katılımcılar değerlendirilmiştir. En yeni yaşamsal bulgu ölçeği (Newest Vital Sign); Standardize Minimental Test kullanılmıştır. Bulgular: Bu örneklemde 82 kişinin demans olduğu tesbit edildi. Aşı yaptıranlarda bu oran %14 iken aşı yaptırmayanlarda %68'dir.Kontrol grubunda tetanoz aşısı, grip ve zatüre aşısı olan katılımcı oranının vaka grubuna göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0,013). Vaka grubunda aşıya güvenmeyenlerin, aşıdan korkanların ve aşının koruyucu olmadığını düşünenlerin oranı kontrol grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla p<0,001, p<0,001 ve p<0,001). Çok değişkenli lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre (p<0,001) bekar olan katılımcıların evli olanlara göre aşı yaptırmama riskinin 24,04 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir. Yerleşim yerinin aşı yaptırma kararı üzerinde etkili olmadığı belirlenmiştir. Gastroözofageal Reflü Hastalığı olmayanların aşı yaptırmama eğiliminin bu hastalığa sahip katılımcılara göre 2,54 kat daha fazla olduğu belirlenmiştir. DM gözlenmeyen katılımcıların DM gözlenen hastalara göre 4,20 kat daha fazla aşı yaptırmama eğiliminde olduğu ve HT gözlenmeyen katılımcılarında HT hastalarına göre 6,01 kat daha fazla aşı yaptırmama eğiliminde olduğu belirlenmiştir. NVS ölçeğinden elde edilen toplam puandaki bir birimlik yükselmenin aşı yaptırmama eğilimini %29 oranında azalttığı belirlenmiştir. Sonuç: Yalnız yaşayan, bilişsel fonksiyonları azalmış ve sağlık okuryazarlığı düşük bireyler söz konusu olduğunda aile hekimlerinin bu hastaların takibi ve eğitimleri konusunda ekstra gayret sarf etmeleri gerekebilir. Aşı ile korunulabilir hastalıklardan olan COVID-19 ile mücadelede aile hekimleri riskli gruptaki hastalarını belirlemeli ve belirlenen bu hastaları daha yakından takip etmelidirler. Anahtar Kelimeler: Coronavirüs, COVID-19 aşısı, demans, sağlık okuryazarlığı