Major depresyonda uyku kalitesi, kronotip ve dayanıklılığın intihar riskiyle ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AMİNE KILIÇTUTAN
Danışman: Simge Seren KIRLIOĞLU BALCIOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Major Depresif Bozuklukta (MDB), intihar riski, kronotip, dayanıklılık ve uyku kalitesi ayrı ayrı araştırılmış olsa da literatürde MDB tanılı hastalarda bu değişkenlerin tümünü bir arada değerlendiren bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışmasının amacı, MDB tanılı hastalarda uyku kalitesi, kronotip ve dayanıklılığın intihar riskiyle ilişkisini değerlendirmek; bu değişkenlerin intihara yatkınlık üzerindeki olası doğrudan ve aracı etkilerini ortaya koyarak, intihar riskinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: Ayaktan/yatarak izlenen ve SCID-5-CV ile DSM-5'e göre MDB tanısı doğrulanan 200 hasta çalışmaya dahil edildi. Sosyodemografik ve klinik veriler veri formu kaydedildi. Hastalara araştırmacı tarafından Hamilton Depresyon Ölçeği ve Columbia İntihar Şiddeti Derecelendirme Ölçeği uygulandı; uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ile, kronotip Sabahçıl–Akşamcıl Ölçeğiile ile ve psikolojik dayanıklılık Connor–Davidson Dayanıklılık Ölçeği ile değerlendirildi. BULGULAR: Uyku kalitesi kötü olan grupta depresyon şiddeti daha yüksek (p<.001) ve psikolojik dayanıklılık daha düşük bulundu (p=.01). Akşamcıl tiplerde hastalık başlangıç ve ilk tedavi yaşı daha erken (p<.001) olup depresyon şiddeti daha yüksek (p=.015), uyku kalitesi daha kötü (p<.01) ve dayanıklılık daha düşüktü (p<.001). Depresyon şiddeti uyku bozulması ve intihar riski ile pozitif, psikolojik dayanıklılık ise depresyon, uyku bozulması ve toplam intihar riski ile negatif ilişkiliydi (p<.05–.01). Çok değişkenli regresyonda intihar riskinin bağımsız yordayıcıları hastane yatış sayısı (p=.01) ve depresyon şiddeti (p<.001) olarak belirlendi (Adj. R²=0.215; p<.001). Mediasyon analizinde uyku kalitesi intihar riskini doğrudan artırırken (p=.006), psikolojik dayanıklılık aracılığı anlamlı bulunmadı (p=.254). Moderasyon analizinde ise psikolojik dayanıklılığın depresyon şiddetinin x intihar riski üzerindeki etkisini anlamlı biçimde zayıflattığı gösterildi (HAM-D×CDPSÖ; p=.043). SONUÇ: Bulgular, MDB tanılı hastalarda uyku kalitesi bozulmasının depresyon şiddeti ve intihar riskiyle yakından ilişkili olduğunu ve uyku bozukluğunun intihar riski üzerinde doğrudan bir etkisi olabileceğini göstermektedir. Akşamcıl kronotipin daha erken hastalık başlangıcıyla birlikte daha kötü uyku kalitesi, daha yüksek depresyon şiddeti ve daha düşük psikolojik dayanıklılık ile ilişkili olması, kronotip temelli bir risk örüntüsüne işaret etmektedir. Psikolojik dayanıklılık uyku kalitesi– intihar riski ilişkisinde aracı rol göstermese de depresyon şiddetinin intihar riski üzerindeki etkisini zayıflatan koruyucu bir "tampon" faktör olarak öne çıkmaktadır. Bu bulgular, MDB'de intihar riskinin değerlendirilmesinde uyku ve kronotip özelliklerinin sistematik biçimde ele alınmasının ve dayanıklılığı güçlendirmeye yönelik müdahalelerin özellikle yüksek depresyon şiddetinde klinik açıdan anlamlı katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Anahtar Kelimeler: Depresyon, İntihar, Uyku Kalitesi, Kronotip, Psikolojik Dayanıklılık