Sağlık çalışanları ve hasta yakınlarının Do Not Resuscitate (DNR) uygulamasına yönelik algılarının niteliksel olarak değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIP TARİHİ VE DEONTOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH DOĞAN
Danışman: Fatih NAMAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yaşamın sonunda ve geriye dönüşü mümkün olmayan hastalarda yaşam sonu kararı alma süreci zor ve karmaşık bir süreçtir. Bu kararlardan biri de "Do Not Resuscitate" (DNR) kararıdır. Bu bağlamda yapılan bu tez çalışmasıyla sağlık çalışanları ve hasta yakınlarının DNR uygulamasına yönelik algılarının niteliksel olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda hedeflenen amaca ulaşabilmek için nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak derinlemesine görüşme tekniği kullanılmış ve veriler sağlık çalışanları ve hasta yakınlarının DNR uygulamasına yönelik bilgi, duygu ve düşüncelerini içeren yarı yapılandırılmış soru formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada amaçlı örneklem ve kartopu yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler 1. grup 30 sağlık çalışanı (15 hekim, 15 hemşire) ve 2. grup 15 hasta yakını olmak üzere toplam 45 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde NVivo 10 programı kullanılarak katılımcıların DNR uygulamasına yönelik değer yüklü söylemleri betimsel ve içerik analizi yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Sağlık çalışanlarının DNR uygulamasına yönelik algılarını belirlemek amacıyla yapılan derinlemesine görüşmeler neticesinde; DNR kavramının tanımı, DNR ile ilgili yasal düzenleme ihtiyacı, DNR kararını gerekçelendirme, kendine yönelik DNR kararı alma, etik açıdan DNR kararı, DNR sürecinde yaşam sonu bakımı ve DNR eğitimi bağlamında temalar belirlenmiştir. Hasta yakınları ile yapılan derinlemesine görüşmeler neticesinde ise DNR ve KPR kavramlarının tanımı, DNR ile ilgili yasal düzenleme ihtiyacı, DNR kararını gerekçelendirme, kendine yönelik DNR kararı alma bağlamında temalar belirlenmiştir. Sonuç: Sağlık çalışanı hekim ve hemşirelerin DNR hakkında genel olarak bilgi sahibi olduğu ancak hasta yakınlarının bu konuda bilgi sahibi olmadığı tespit edilmiştir. Katılımcıların çoğunluğu ülkemizde DNR ile ilgili yasal mevzuata ihtiyaç olduğunu belirtmiş ve bu konuda bir rehber, kitapçık ve kılavuz olması gerektiği vurgulanmıştır. Tıbbi durum, maliyet, yaşam kalitesi, toplum özellikleri (inanç, eğitim seviyesi, kültür) ve yaşın DNR kararını gerekçelendirmede önemli faktörler olduğu ortaya konmuştur. Katılımcıların büyük bir kısmının kendileri için DNR'a onay verebilecekleri tespit edilmiştir. Hekim ve hemşireler tarafından DNR'ın tıp etiği ilkeleri açısından haklı çıkarılabilir olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca ölümcül hastalara yararsız/faydasız tedavilerin uygulamaması, sadece temel destek tedavilerinin uygulanması gerekliliği ön plana çıkmıştır. Hekim ve hemşirelerin DNR'a yönelik herhangi bir eğitim almadıkları tespit edilmiştir. Anahtar Kelime: Sağlık çalışanları, Hasta yakınları, Do not resuscitate, Niteliksel araştırma