Evcil hayvan sahibi olan ve olmayan ergenlerin duygusal okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi

BETÜL ÇINAR

Evcil hayvan sahibi olan ve olmayan ergenlerin duygusal okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KONYA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL ÇINAR

Danışman: Selma PEKGÖR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Evcil hayvan sahipliğinin ve evcil hayvanlara bağlanma düzeyinin ergenlerin duygusal okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesindeki rolünü ortaya koymak amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma 1 Eylül 2024-30 Eylül 2024 tarihleri arasında Konya ilinin Selçuklu ilçesine bağlı ortaokul, lise ve üniversitelerde eğitim gören 10-21 yaş arasındaki 124 vaka grubu 127 kontrol grubu olmak üzere 251 ergen ile tamamlandı. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu ve Duygusal Okuryazarlık Ölçeği (DOYÖ) uygulandı. Vaka grubuna ayrıca Lexington Evcil Hayvanlara Bağlanma Ölçeği (LEHBÖ) de uygulandı. Veri girişi ve istatistiksel analiz SPSS (Statistical Packet for The Social Science) versiyon 27.0 paket programı kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Yaş ortalaması vaka grubunda 13,75±2,43 yıl, kontrol grubunda 13,74±2,09 yıl olarak bulundu (p=0,972). Kadınlar vaka grubunda %57,3 (n=71), kontrol grubunda %57,5 (n=73) bulundu (p=1,000). Ortaokula devam edenler vaka grubunda %60,5 (n=75), kontrol grubunda %53,6 (n=68) olarak tespit edildi (p=0,267). Ebeveyn ile yaşayanlar vaka grubunda %96,0 (n=119), kontrol grubunda ise %98,4 (n=125) bulundu (p=0,277). Geliri giderinden fazla olanlar vaka grubunda %41,9 (n=52), kontrol grubunda %37,0 (n=47) bulundu (p=0,709). Vaka grubunun %96,8 (n=120)'i öğrenciydi. Kontrol grubunun ise %99,2 (n=126)'si öğrenciydi (p=0,209). Vaka grubunun %12,9 (n=16)'unun, kontrol grubunun %7,1 (n=9)'inin kronik hastalığı vardı (p=0,184). Vaka grubunun %79,8 (n=99)'i hayatından memnunken, kontrol grubunun %80,3 (n=102)'ü hayatından memnundu (p=0,925). Ruhsal durumu çok iyi olanlar vaka grubunda %16,1 (n=20), kontrol grubunda %15,0 (n=19) bulundu (p=0,809). Yakın arkadaş sayısı ortalaması vaka grubunda 5,16±3,72, kontrol grubunda 4,72±3,32 olarak bulundu (p=0,329). Çevresindeki insanlarla ilişkisi çok iyi olanlar vaka grubunda %27,4 (n=34), kontrol grubunda %29,9 (n=38 bulundu (p=0,506). Anne-baba ile ilişkisi çok iyi olanlar vaka grubunda %49,2 (n=61), kontrol grubunda %48,0 (n=61) bulundu (p=0,055). Evcil hayvan sahibi olan katılımcıların %43,5 (n=54)'i kedi, %8,1 (n=10)'i köpek, %37,9 (n=47)'u kuş sahibiydi. Evcil hayvan sahibi olan katılımcıların evcil hayvan sahiplik süresi ortalaması 2,86±2,26 yıl olarak bulundu. Kadınların LEHBÖ insan yerine koyma alt boyutundan aldığı puan, erkeklere göre daha yüksek bulundu (p=0,030). Çevresindeki insanlarla ilişkisi kötü olanların LEHBÖ insan yerine koyma, hayvan hakları, genel bağlanma alt boyut ve toplam puanları, diğerlerine göre daha yüksekti (sırasıyla p=0,002, p=0,010, p=0,002, p=0,001). Vaka grubu ile kontrol grubunun DOYÖ alt boyut ve toplam puanlar benzer bulundu. Vaka grubunda Geliri giderinden fazla olanların DOYÖ öz düzenleme, duygusal farkındalık, sosyal beceri alt boyut ve toplam puanları diğerlerine göre daha yüksek bulundu (sırasıyla p<0,001, p=0,001, p=0,001, p<0,001). Kontrol grubunda hayatından memnun olanların DOYÖ duygusal farkındalık, sosyal beceri alt boyut ve toplam puanları, diğerlerine göre daha yüksek bulundu (sırasıyla p=0,039, p=0,007, p=0,010). Köpek sahiplerinin DOYÖ duygusal farkındalık, sosyal beceri alt boyut ve toplam puanı, diğerlerine göre daha yüksek bulundu (sırasıyla p=0,023, p=0,017, p=0,038). LEHBÖ alt boyut ve toplam puanları ile DOYÖ alt boyut ve toplam puanları arasında pozitif yönlü bir korelasyon tespit edildi. Sonuç: Çalışmada evcil hayvan sahibi olan ve olmayan ergenlerin duygusal okuryazarlık düzeyleri benzer bulundu. Kadınların evcil hayvanlarını daha fazla insan yerine koydukları, insanlarla ilişkisi kötü olanların evcil hayvanlarına daha fazla bağlandıkları, kronik hastalığı olmayanların ve hayatından memnun olanların duygusal okuryazarlık düzeylerinin daha yüksek olduğu, anne-baba ile ilişkisi iyi olanların duygusal farkındalık düzeyinin daha yüksek olduğu, evcil hayvanlara bağlanma düzeyi ile duygusal okuryazarlık düzeyi arasında pozitif yönlü korelasyon olduğu bulundu. Örneklem büyüklüğü genişletilerek daha kapsamlı bir çalışma yapılabilir. Anahtar Kelimeler: Ergenlik, Evcil hayvan, Duygusal okuryazarlık