Kronik böbrek hastalığı oluşturulmuş sıçanlarda fibroblast büyüme faktörü-23 (FGF-23) reseptör inhibisyonunun kardiyovasküler ve renal etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIBBİ FARMAKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZELİHA RUMANLI
Danışman: İsmail Mert VURAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, folik asit ile kronik böbrek hastalığı (KBH) oluşturulmuş sıçanlarda fibroblast büyüme faktörü-23 (FGF-23) ve FGFR4 reseptörünün kardiyovasküler ve renal etkilerdeki rolünü incelemek ve FGFR4 inhibisyonunun bu patolojik süreçler üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada sağlıklı kontrol, hasta kontrol, vehikül ve FGFR4 inhibitörü (Roblitinib) tedavi grupları oluşturulmuştur. Deney hayvanlarından kan, böbrek, karotid arter ve aorta dokuları elde edilmiştir. Kanda kreatinin, FGF-23 düzeyleri, kanda ve aort doku homojenatında TNF-α, IL-1β ve ADMA düzeyleri ölçülmüştür. Torasik aort halkalarında karbakol ve SNP ile endotel bağımlı ve bağımsız gevşeme yanıtları organ banyosu ile değerlendirilmiştir. Renal fibrozis ve karotid arterde intima-media kalınlığı histopatolojik olarak analiz edilmiştir. Bulgular: KBH modeli artmış kreatinin düzeyleriyle doğrulanmış; ayrıca hasta ve vehikül gruplarında düzeltilmiş böbrek ağırlıkları sağlıklı gruba göre artarken tedavi grubunda hasta grubuna göre azaldığı gözlenmiştir. KBH'ye bağlı olarak hem endotel bağımlı hem bağımsız gevşeme yanıtlarında bozulma gözlenmiş ancak FGFR4 inhibitörü bu bozulmayı geri çevirmemiştir. Gruplar arasında FGF-23 düzeyleri anlamlı farklılık göstermese de tedavi grubunda azalma mevcuttur. Aorta doku ve serum inflamatuvar belirteçlerinde KBH'ye bağlı istatistiksel olarak anlamlı olmasa da artışlar izlenmiş, tedavi ile bu durumda belirgin bir değişme kaydedilmemiştir. Böbrek histopatolojisi ve karotid media kalınlıklarında gruplar arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Sonuç: Bulgular, oluşan KBH modelinin, hastalığın erken evrelerini yansıttığı, FGF-23/FGFR4 ekseninin KBH patofizyolojisinde rol oynayabileceğini ancak FGFR4 inhibisyonunun tek başına renal ve kardiyovasküler bozuklukları düzeltmede yeterli olmadığını göstermekte; daha kapsamlı, çoklu FGFR hedefli ve uzun süreli çalışmaların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Kronik böbrek hastalığı, FGF-23, FGFR4, endotel disfonksiyonu, inflamasyon, ADMA, TNF-α, IL-1β.