Kanser hastalarında mukozit gelişimi ile serum vitamin A ve vitamin D düzeyleri arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DR. SAMİ ULUS KADIN DOĞUM ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET DUTUCU
Danışman: Gürses ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Mukozit, kanserli hastalarda kemoterapi ve radyoterapi uygulanması sonucu gözlenen gastrointestinal mukozanın eritemli ve ülseratif inflamasyonudur. Ağrı, beslenme bozukluğu, kanama, enfeksiyon gibi komplikasyonlar hastalığın morbidite ve mortalitesini etkileyen önemli risk faktörleridir. Bu nedenle mukozit, kanser tedavisi için oldukça önemli ve bazen tedavi sınırlayıcı bir komplikasyondur. Vitaminler bağışıklık sistemine etkileri olduğu bilinen diyetimizin yaşamsal öneme sahip bileşikleridir. Son yıllarda vitamin A ve D'nin bağışıklık yanıtında hayati etkileri olduğu gösterilmiştir. Vitamin A ve D'nin metabolitlerinin dokuya özgül immün yanıtlarının düzenlenmesi, inflamasyon ve otoimmünitenin önlenmesi ve/veya tedavisi üzerine klinik potansiyelleri araştırılmaktadır. A ve D vitamininin mukozal bariyer hemostazı ve inflamatuar cevaplardaki rolü göz önüne alındığında kanser hastalarında kemo-radyasyonun neden olduğu mukozit toksisitesinin önüne geçilip geçilemeyeceği araştırılmalıdır. Gereç ve Yöntem: Dr.Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Onkoloji kliniğinde Eylül 2016 ile Haziran 2017 tarihleri arasında yatmış olan tanı anında vitamin profilini değerlendirmek amacıyla serum vitamin A ve Vitamin D düzeyi bakılmış olan 20 erkek 10 kız olmak üzere toplam 30 mukozitli kanser hastası çocuk hasta grubuna dahil edildi. Kontrol grubuna ise Dr.Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesinde mukoziti ve kronik bir hastalığı olmayan serum vitamin A düzeyi bakılan 27 erkek 13 kız olmak üzere toplam 40 kişi ile birlikte serum vitamin D düzeyi bakılan 25 erkek 15 kız olmak üzere toplam 40 kişi alındı. Araştırma formu ile vitamin A ve D düzeylerinin mukozit evresine, mukozit atak sayısına ve süresine olan etkileri ve bunları etkileyebilecek olan ek sistemik hastalıklar, kullanılan ilaçlar, tedavi protokolleri, beslenme alışkanlıkları, ağız bakımları, vitamin desteği kullanımı, anne sütü alımı ve sosyoekonomik düzey gibi parametreler hastaların dosyaları incelenerek hasta araştırma formu dolduruldu. Bulgular: Çalışmanın hasta grubuna 1-18 yaş aralığında olan 10 kız, 20 erkek olmak üzere toplam 30 çocuk kanser hastası alındı. Olguların %33.3'ünü kızlar, %66.6'sını erkekler oluşturdu. Gruplara göre cinsiyet ve yaş dağılımına bakıldığında kontrol ve hasta grubu arasında anlamlı bir fark bulunmadı. Kontrol ve hasta grupları arasında A vitamini bakımından anlamlı bir fark saptanırken, D vitamini bakımından anlamlı bir fark saptanmadı. Hasta grubunun A vitamini seviyesi kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha düşük saptandı. İleri evre mukozit ile vitamin A eksikliği arasında bir ilişki olduğu görüldü(p=0.02). Mukozit evresi arttıkça vitamin A seviyesi düşmekteydi. Vitamin D ile mukozit evresi arasında ise benzer bir ilişki saptanmadı. Erkeklerin vitamin A seviyesi kızlara göre anlamlı derecede daha yüksek saptandı. D vitamini açısından ise cinsiyetler arasında bir fark saptanmadı. Süt çocuğu döneminde D vitamini kullanım süresinin mukozit evresi ile arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. Evre 1+2 olgularda D vitamini kullanım süresi, ileri evre mukozitli olgulara göre anlamlı düzeyde daha yüksekdi. Mukozit evresi ile mukozit süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (p=0,002; p 0,05). Mukozit evresi ile aylık gelir, cinsiyet, ailedeki toplam çocuk sayısı ve yaş arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Vitamin düzeyleri ile mukozit atak sayısı, gaz sancısı varlığı, anne sütü alımı, yaşanılan bölge, aylık gelir ve ailedeki toplam çocuk sayısı arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Sonuç: Mukozit birçok kanser hastası için tedavinin yaygın ve önemli bir yan etkisidir A ve D vitamininin mukozal bariyer hemostazı ve inflamatuar cevaplardaki rolü göz önüne alındığında kanser hastalarında kemo-radyasyonun neden olduğu mukozit toksisitesinin önüne geçilip geçilemeyeceği araştırılmalıdır. Çalışmanın sonucunda, vitamin A ve D'nin inflamatuar, bağısıklık sistemindeki rolleri nedeniyle kemoterapinin çok önemli bir toksisitesi olan mukozite karşı etkileri olduğu görüldü. Çalışmamızda, ileri evre mukozit ile vitamin A eksikliği arasında anlamlı bir ilişki olduğu saptanırken vitamin D ile mukozit evresi arasında ise benzer bir ilişki saptanmadı. Ancak bu bulguların desteklenmesi için yeterli olgu sayısı ile değişik özellikte toplum örneklerinin incelenmesine ihtiyaç vardır. Vitamin A ve D metabolitlerinin immunomodulatör hücrelerin indüksiyonunu ve bağışıklık yanıt hücrelerinin kapasitelerini arttırmasıyla mukozal bariyerdeki koruyucu etkileri sayesinde kemoterapi ve radyoterapi toksisitesi olan mukozitin önlenebileceği düşünülebilir. Anahtar kelimeler: Mukozit, Kemoterapi, Vitamin A, Vitamin D