Remisyon dönemindeki bipolar bozukuk tanılı hastalar ile sağlıklı kardeş ve kontrol grubunda dürtüsellik, biyolojik ritim ve affektif mizaç özellikleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NERİMAN FİDANLI
Danışman: Erol GÖKA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve amaç: Bipolar bozukluk belirli bir düzen olmaksızın tekrarlayan, manik, hipomanik, karma ve depresif dönemlerin görüldüğü, ciddi sosyal ve mesleki işlevsellik kaybına yol açabilen süreğen bir hastalıktır. Bipolar bozuklukta kişi, bu dönemler arasında tamamen sağlıklı duygudurum(ötimi) haline dönebildiği gibi eşikaltı belirtiler de gösterebilmektedir. Çalışmamızın amacı remisyon dönemindeki bipolar bozukluk tanılı hastalarda dürtüsellik, biyolojik ritim ve mizaç özelliklerini araştırmak ve bu özelliklerin hastalığın kliniğine olan etkisini incelemektir. Ayrıca çalışmamızda bipolar bozukluk hastalarının kardeşlerinde olası bir endofenotip olarak dürtüsellik, biyolojik ritim ve mizaç özelliklerini araştırmak ve kardeş grubunda bu özellikleri sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırmak amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmamıza, DSM-5 tanı ölçütlerine göre bipolar bozukluk (BP) tanısı konmuş, remisyon döneminde olan 82 hasta alınmıştır.Kardeşlerinde bipolar bozukluk tanısı olan 57 etkilenmemiş birey ve kontrol grubu için 70 sağlıklı gönüllü de çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmaya seçilen hasta grubuna SCID-V, sosyodemografik bilgi ve hastalığa ait özellikler veri formu, Young Mani Derecelendirme Ölçeği, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği, Temps-A (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego Autoquestionaire ) Mizaç Ölçeği, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi(BRDG), Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11 ( BDÖ-11 ) uygulanmıştır. Çalışmaya dahil edilen sağlıklı kardeşlere ve sağlıklı gönüllülere ise sosyodemografik veri formu, Temps-A (Temperament Evaluation of Memphis, Pisa, Paris, San Diego Autoquestionaire ) Mizaç Ölçeği, Biyolojik Ritim Değerlendirme Görüşmesi, Barratt Dürtüsellik Ölçeği ( BDÖ-11 ) uygulanmıştır ve SCID-V görüşmesi ile majör psikiyatrik tanılar dışlanmıştır. Bulgular: Çalışmamıza 209 katılımcı dahil edilmiştir. 209 katılımcının, 82'si (%39,2) hasta, 57'si (%27,3) kardeş ve 70'i (%33,5) kontrol grubunu oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 39,71±11,74 yıldır. Eğitim sürelerine bakıldığında kontrol grubu eğitim süresi(14.9 yıl) ortalamasının hasta(12.4 yıl) ve kardeş(12.6 yıl) grubu ortalamalarından anlamlı derecede yüksek olduğu görülmektedir. Grupların çalışma durumları karşılaştırıldığında hasta grubunda çalışmayan sayısının (%59,8) kontrol grubunda ise çalışan sayısının (%75,7) yüksek olduğu görülmüştür. Hasta grubunun ortalama 12.9 yıldır hastalık tanısı olduğu, 4.3 manik epizod , 1.1 depresif epizodu geçirdiği, 2.5 kez hastaneye yattığı ve hastaların %23.1'ine EKT uygulandığı tespit edildi. TEMPS-A mizaç ölçeğinde mizaçlar kesim noktalarına göre değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı gözlendi. TEMPS-A ölçeğinde ham puanlar karşılaştırıldığında ise depresif mizaç, siklotimik mizaç ve anksiyöz mizaç puanları arasında anlamlı fark bulundu. Depresif, siklotimik ve anksiyöz mizacın hasta grubunda kardeş ve kontrole göre yüksek olduğu, irritable mizacın hasta grubunda sadece kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. Biyolojik ritm değerlendirme görüşmesine ait alt faktörler ve ayrıca Barratt Dürtüsellik ölçek skorları karşılaştırıldığında, gruplar arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna ulaşıldı. Hasta grubundaki klinik özellikler ile ölçeklerin korelasyonları incelendiğinde manik epizot sayısını Barrat plan (r:0.306) ve BRDG uyku -yeme (r:0.296); depresif epizot sayısı ile BDÖ-11 motor (r:0.262), dikkat (r:0.257) ve toplam dürtüsellik (r:0.260) puanları arasında korelasyon olduğu gözlenmiştir. Hastalığın başlangıç yaşı ile siklotimik mizaç (r:0.231, p:0.05), BDÖ-11 planlama (r:0.402), motor (r:0.201) ve dikkat vi (r:0.310), BRDG uyku ve yeme (r:0.340) ile kişilerarası ilişkiler (r:0.312) alt ölçek puanları arasında korelasyon gözlenmiştir Tartışma ve sonuç: Eğitim sürelerine bakıldığında kontrol grubu eğitim süresi ortalamasının hasta ve kardeş gruplarından anlamlı derecede yüksek olduğu, çalışma durumları karşılaştırıldığında ise hasta grubunda çalışmayan sayısının, kontrol grubunda ise çalışan sayısının yüksek olduğu görülmüştür. Ülkemizde yapılan çalışmalarda büyük şehirlerde bipolar olguların eğitim yılı ortalaması görece yüksek olarak izlenirken, orta ölçekli şehirlerde yapılan çalışmalarda eğitim yılı ortalamasının düştüğü görülmüştür. Bizim çalışmamızda çıkan sonuçlar da bu çalışmalarla uyumludur. Çalışmamızda TEMPS-A mizaç ölçeğine göre mizaçlar kesim noktalarına göre değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı gözlendi ama ham puanlar karşılaştırıldığında depresif mizaç, siklotimik mizaç ve anksiyöz mizaç puanları arasında anlamlı fark bulundu. Depresif, siklotimik ve anksiyöz mizacın hasta grubunda kardeş ve kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. İrritable mizacın hasta grubunda sadece kontrole göre yüksek olduğu gözlendi. Kardeş grubunun mizaç özellikleri incelendiğinde depresif,hipertimik,siklotimik, irritable ve anksiyöz mizaç puanı ortalamalarının kontrol grubundan yüksek olduğu ama bunun istatistiksel anlamlılığa ulaşmadığı gözlemlenmiştir. Biyolojik ritim değerlendirme görüşmesine ait alt faktörler ve BDÖ-11 skorları karşılaştırıldığında, gruplar arasında anlamlı fark olmadığı görüldü. BRDG ve BDÖ11 ölçek puanları ile hastalığın kliniği arasındaki ilişki araştırıldığında ise BRDG'nin uyku ve yeme alt ölçek puanı ve toplam BRDG ölçek puanı ile manik epizot sayısı arasında pozitif yönde bir ilişkiye rastlanmıştır. BDÖ-11'in motor alt ölçeği, dikkat alt ölçeği ve toplam BDÖ-11 puanları ile depresif epizot sayısı arasında, BDÖ-11 plan (r:0.306) alt ölçeği ile ise manik epizot sayısı arasında pozitif yönde bir ilişkiye rastlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Bipolar bozukluk, Mizaç, biyolojik ritim, dürtüsellik, endofenotip