Farklı polikistik over sendromu fenotiplerinde AMH düzeyi ile metaabolik profil ilişkisi

FATMA TOZYILMAZ

Farklı polikistik over sendromu fenotiplerinde AMH düzeyi ile metaabolik profil ilişkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA TOZYILMAZ

Danışman: Feyza YENER ÖZTÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Polikistik over sendromu (PKOS) hirsutizm ve /veya oligoanovulasyon, infertilite gibi reprodüktif sistem bulguları ile prezente olsa da metabolik ve kardiyovasküler hastalıklar açısından yol açtığı risk artışı da göz ardı edilmemelidir. Over rezervini yansıtan serum anti-Müllerian hormon (AMH) düzeyinin PKOS tanılı hastalarda sağlıklı kontrollere göre daha yüksek olduğu gösterilmiştir. Serum AMH düzeyi bu hasta grubunda artan preantral ve küçük antral folikül stoğunu göstermektedir. PKOS' un ciddiyetinin fenotiplere göre farklılık gösterdiği ve serum AMH düzeyinin PKOS' un ciddiyeti ile ilişkili olduğu bilinmektedir. Ancak, farklı fenotiplerdeki PKOS hastalarında serum AMH düzeyinin metabolik riski yansıtmada rolü olup olmadığı halen net değildir. Çalışmamızda amacımız farklı PKOS fenotiplerinde AMH düzeylerini değerlendirmek ve serum AMH düzeyi ile metabolik profili yansıtan parametreler arasında bir ilişki olup olmadığını değerlendirmektir. Gereç ve yöntem: Bu çalışmaya; Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları polikliniğine adet düzensizliği ve/veya hirsutizm nedenli başvuran ve PKOS tanısı konularak ayaktan takibe alınmış, 18 yaş üstü kadın, serum AMH düzeyi bakılmış 229 hasta dahil edilmiştir. Hastalar Rotterdam 2003 önerileri doğrultusunda 4 farklı PKOS fenotipine ayrılarak grupların metabolik verileri (kilo (kg), boy (cm), bel çevresi (cm), vücut kitle indeksi (kg/m2), glukoz, insülin, HOMA-IR, HDL-kolesterol, LDL-kolesterol, total kolesterol, trigliserid düzeyleri), reprodüktif parametreleri ( serum FSH, LH, östradiol, total testosteron, SHBG, serbest androjen indeksi, serbest testosteron, DHEAS, 1,4 delta androstenedion) ve serum AMH düzeyleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve gruplarda metabolik parametreler ile serum AMH düzeyinin ilişkisi incelenmiştir. Bulgular: PKOS tanılı hastaların %48 'i (n=110) Fenotip A, %20,1'i (n=46) Fenotip B, %30,6'sı (n=70) Fenotip C, %1,3'ü (n=3) Fenotip D olduğu tespit edilmiştir. Serum AMH düzeyi fenotip A, fenotip B, fenotip C ve fenotip D için sırasıyla 5,46±3,58 ng/mL, 3,99±3,1 ng/mL, 3,65±2,27 ng/mL, 4,12±1,01 ng/mL olarak belirlenmiştir (p<0,001). Fenotip A grubunda serum AMH düzeyi fenotip B ve C ye göre anlamlı daha yüksek saptanmıştır (p=0,005; p<0,001). Farklı fenotip gruplarında metabolik profil değerlendirmesinde vücut ağırlığı, VKİ, bel çevresi açısından anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir. Açlık plazma glukoz düzeyi, serum açlık insülin düzeyi ve HOMA-IR düzeyinin ise en yüksek Fenotip A'da olduğu ve B, C ve D gruplarında sırasıyla giderek azaldığı gözlense de, bu farklılığın istatiksel olarak anlamlılık düzeyine erişmediği saptanmıştır. Lipid profil değerlendirilmesinde de serum total kolesterol, HDL-kolesterol ve trigliserid düzeyleri açısından anlamlı farlılık saptanmazken, serum LDL-kolesterol düzeyi açısından Fenotip B ve C arasında olmak üzere anlamlı farklılık saptanmıştır (p=0,013). Farklı PKOS fenotip grupları için serum AMH düzeyleri ile VKİ, bel çevresi, plazma açlık glukozu, serum açlık insülini düzeyleri ve HOMA-IR değeri arasında anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır. Ancak tüm olgularda AMH ile serum HDL-kolesterol ve total kolesterol değerleri arasında çok zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,184; p=0,005, r=0,168; p=0,011). Fenotip A ve C grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile HDL-kolesterol değeri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (sırasıyla r=0,219; p=0,022 ve r=0,259; p=0,030). Fenotip B grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile total kolesterol değeri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=0,319; p=0,031). VKİ ve bel çevresine göre gruplandırılan PKOS hastalarında serum AMH düzeyleri arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır. Tüm olgularda serum AMH düzeyi ile FSH değeri arasında çok zayıf düzeyde, negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki (r=-0,174; p=0,008); serum LH, total testosteron ve 1,4 delta androstenedion değerleri arasında ise zayıf düzeyde, pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (sırasıyla r=0,360; p<0,001; r=0,269; p<0,001; r=0,179; p=0,007). Fenotipler ayrı ayrı incelendiğinde, fenotip A grubundaki hastaların serum AMH düzeyi ile serum östradiol, LH, 1,4 delta androstenedion düzeyleri arasında zayıf düzeyde, pozitif yönlü (r=0,294; p=0,002, r=0,284; p=0,003, r=0,245; p=0,010); serum FSH düzeyleri arasında ise çok zayıf düzeyde, negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=-0,191; p=0,046). Fenotip B ve C grupları için ise sadece serum AMH düzeyi ile LH düzeyleri arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0,469; p=0,001; r=0,323; p=0,006). Sonuçlar: En yüksek serum AMH düzeyleri, sendromun üç bileşenini gösteren fenotip A'da gözlemlenmiştir. Çalışmamızda serum AMH düzeyinin plazma glukoz ve serum açlık insülin düzeyleri, HOMA-IR ve kilo fazlalığı ya da obezite ile anlamlı ilişkisi saptanmamıştır. Serum AMH düzeyi PKOS tanılı hastalarda daha çok reprodüktif fonksiyonları, oligoanovulasyonu değerlendirmede yol gösterici olabilir. Ancak PKOS hastalarında metabolik bozukluklar daha çok uzun dönemde ortaya çıkabileceğinden serum AMH düzeyinin metabolik paramaterlerle ilişkisini incelemek için hastaların uzun dönem takip sonuçlarının değerlendirileceği prospektif çalışmalar gerekmektedir.