Hemodiyaliz alan hastaların sıvı kısıtlamasına uyum düzeyleri, uyumunu etkileyen kolaylaştırıcı ve zorlaştırıcıların belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLFİDAN TEKİN KARAKÖSE
Danışman: Emine ÖZER KÜÇÜK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı hastaların sıvı kısıtlamasına uyum düzeylerini ve sıvı kısıtlamasına uyumu etkileyen kolaylaştırıcı ve zorlaştırıcı faktörleri belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma nicel ve nitel yöntemin bir arada kullanıldığı karma yöntemle analitik tipte yapılmıştır. Çalışma 15 Ağustos 2022-1 Mayıs 2023 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesinde yürütülmüştür. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasında araştırma kriterlerini karşılayan 206 son dönem böbrek yetmezliği hastasına 'Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu' ve 'Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği' kullanılarak uygulanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS (ver:23.0) programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız gruplarda t testi, ikiden fazla grup için ise ANOVA Varyans analizi ve Tukey ve Tamhane's T2 testleri kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında olasılıklı olmayan örnekleme yöntemlerinden biri olan amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın birinci aşamasına katılan 206 hastanın içerisinden seçilmiş bireylere 'Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu' ile derinlemesine bireysel görüşmeler yapılmış olup veri doygunluğuna ulaşılan 20 hasta örneklemi oluşturulmuştur. Nitel verilerin analizinde MAXQDA 20 programı kullanılarak, Colaizzi'nin önerdiği içerik analizi yöntemine göre yapılmıştır. Bulgular: Hemodiyaliz tedavisi alan hastaların Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği toplam puan ortalamasının 50,78±7,35, bilgi alt boyutu puan ortalamasının 8.54±2.18 ile ortalamanın üzerinde; davranış alt boyutu puan ortalamasının 21,37±5,07 puan ve tutum alt boyutu puan ortalamasının 10.86±3,03 puan ile ortalamanın altında olduğu bulunmuştur. Yaşı genç olan hastaların sıvı kısıtlamasına uyumda bilgi (p=0.008) ve davranış (p=0.012) boyutunda daha iyi uyum sağladıkları bulunmuştur. Evli hastaların, bekâr hastalara göre sıvı kısıtlamasına genel uyumda (p=0.042) ve davranış (p=0.018) boyutunda daha iyi uyum gösterdikleri bulunmuştur. KBH tanı süresi 5 yıldan az olan hastaların davranış boyutunda (p=0.016) ve benzer şekilde hemodiyalize girme süresi 5 yıldan az olan hastaların yine davranış boyutunda (p=0.008) daha iyi uyum sağladıkları bulunmuştur. Araştırmamızda, bireylerin sıvı kısıtlamasına uyum düzeylerini etkileyen deneyimlerinden elde edilen veriler; 'Sıvı Kısıtlamasına Uyumu Etkileyen Faktörler', 'Sıvı Kısıtlamasına Uyumu Etkileyen Bariyerler', 'Sıvı Miktarını Ayarlamaya Yönelik Bilgi Alma', 'Sıvı Aşımında Ortaya Çıkan Etkiler' ve 'Sosyal Hayata Etki' olmak üzere 5 kategorinden oluşturulmuştur. Sonuç: Çalışmamıza katılan hastaların Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği toplam puan ortalaması ve bilgi alt boyutu puan ortalamasının ortalamanın üzerinde; davranış alt boyutu ve tutum alt boyutu puan ortalamasının ise ortalamanın altında olduğu bulunmuştur. Çalışmada hastaların yaş, medeni durum, kronik böbrek hastalığı ve hemodiyaliz tanı süresinin sıvı kısıtlamasına uyum puanı arasında ilişki bulunmaktadır. Hastaların sıvı kısıtlamasına ilişkin deneyimlerine göre; hastaların sıvı takibi yapması, sıvı kısıtlamasına uygun diyet ve içecek tercihleri, günlük hayat meşguliyetlerinin olmasının sıvı kısıtlamasına uyumda kolaylaştırıcı olduğu bulunmuştur. Yanlış diyet tercihleri, sıcak hava koşulları, çoklu ilaç kullanımı, ev dışında olma, alışkanlıkların ise sıvı kısıtlamasına uyumda bir bariyer olduğu bulunmuştur. Hastaların sağlık çalışanları tarafından olası risklere yönelik bilgilendirilmesinin ise sıvı kısıtlamasına uyumda motive edici olduğu bulunmuştur. Hemodiyaliz hastalarına bakım veren hemşirelerin, bütüncül ve bireyin özerkliğini göz önünde bulundurarak hastaların sıvı kısıtlamasına uyumu ve etkileyen faktörleri belirlemesi ve uyum problemi olan hastalar için bariyerlere yönelik stratejiler geliştirmesi önerilmektedir.