T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Koordinasyon Merkezi tarafından sunulan donörlerin incelenmesi ve kalp nakli yapılamama nedenlerinin analizi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE AYGÜN
Danışman: Ümit KERVAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç Dünyada ve ülkemizde kalp transplantasyonu ihtiyacı son on yılda %100 oranında artmıştır. Bunun en önemli sebebi nakil adayı seçim kriterlerinin genişletilmesi ve buna bağlı kalp alıcı adayı sayısının artmasıdır. Donör ile alıcı sayısı arasındaki bu uyumsuzluk alıcı bekleme listesindeki hasta sayısının giderek artmasına, bekleme süresinin uzamasına ve ölümlerin artmasına yol açmaktadır. Son yıllarda T.C. Sağlık Bakanlığı'nın yaptığı işbirliği ve çalışmalar sonucunda ülkemizde beyin ölümü tespiti artmasına karşın, hala kalp nakli listesinde bekleyen hastaların sadece %9-10'na kalp nakli yapılabilmektedir. Bu çalışma ile beyin ölümü bildirimi yapılan hastalardan organ bağışı durumları, organ bağışı yapılan donörlerin nakil gerçekleşinceye kadar ki basamakların incelenmesi, kullanılamayan veya reddedilen donörlerin sebepleri incelenerek buna yönelik çözüm önerileri hazırlanılması amaçlanmaktadır. Böylece donör kabulündeki sayı artırılarak ülkemizdeki kalp nakli bekleyen daha çok hastanın sağlığına kavuşması hedeflenmektedir. Gereç ve yöntem T.C Sağlık Bakanlığı, Organ, Doku Nakli ve Diyaliz Hizmetleri Daire Başkanlığı bünyesindeki Ulusal Koordinasyon Merkezi arşivlerindeki 2015 ve 2016 yıllarında, beyin ölümüm tespiti yapılmış ancak aile izinleri alınmış olan tüm kadaverik donörlerin donör karnelerinden; bölgesel dağılımları, demografik özellikleri, yoğun bakım yatışları süresince takipleri, organ kullanım durumları incelenmiştir. Demografik, bölgesel, medikal v.b herhangi bir özellik nedeni ile dışlama yapılmamıştır. Bulgular 2015-2016 yıllarında, arşivlerde dosyaları bulunan toplam 985 donörün karneleri incelendiğinde, %65'i erkek, ortalama yaşları 47,5±21,5(0-96) olarak hesaplanmıştır. Donörlerin % 65'i nörolojik nedenlerden dolayı beyin ölümü tanısı almıştır. Nüfus başına en fazla donör bağışı yapılan BKM'ler; Bursa (35,8), İzmir (19,8), en az yapılan BKM'ler; Erzurum (3,8), Diyarbakır (2,9)'dir. Nüfus başına en çok bağış yapılan iller Yalova, Balıkesir, Çanakkale, Isparta, Bursa olmuşlardır. Yoğun bakımlardan, ortalama beyin ölümü bildirim süresi 5,4±:9,3 (1-169) hesaplanmış olup bölgeler arasında istatistiksel fark saptanmamıştır. Toplam 169 (%17,1) donörde enfeksiyon tespit edilmiştir. Ortalama yoğun bakım yatış süreleri 8,55±4,42(2-38) gündür. Enfeksiyonu olan 169 donörden; 11 kalp, 98 karaciğer, 102 böbrek, 2 akciğer grefti kullanılmıştır. %16,2 donörün (159) kalp grefti kullanılabilmiştir. Kullanılan kalp greftlerinin %60'ı bölge dışından gelmiştir. Bölgesi dışından kalp grefti kullanma oranı en yüksek il Ankara (%83), kendi bölgesinden kalp kullanma oranı en yüksek il İstanbul (%86) bulunmuştur. 159 kalp naklinde, 73 sigara içicisi(%45,9), 6 kronik alkolizm(%3,7), 5 DM (%3,1), 9 hipertansiyon(%5,6) olan donör kullanılmıştır. 495%(%50,2) donörün tıbbı nedenlerle, 64 donör ise (%6,5) merkezlerce uygun bulunmadığından kalp grefti kullanılamamıştır. Ulaşım sorunu nedeniyle değerlendirilemeyen yalnızca 2 donör mevcuttur. İleri yaş nedeniyle kullanılmayan donörlerden 29'u 55-64 yaş arasında olup bunların 12'sinde ekokardiyografik ve tıbbi özgeçmişlerinde kardiyak donör olmalarını engelleyecek bir anormallik saptanmamıştır. Otuziki donörün, operasyonunda kardiyak patolojiden dolayı kalp grefti kullanımından vazgeçilmiştir.Donörlerin %20'sinde kalp için aile onayı alınamamıştır.. Aile onayı olmayan donörlerin %76'sı 65 yaş altında olup, inceleme sonucu %67'sinde kalp kullanımı için medikal engel saptanmamıştır. Kalp onayı olmayan donörlerin %71'inden karaciğer, %70'inden böbrek kullanımı olmuştur. Sonuç Çalışmamızın sonucunda ülkemizde beyin ölümü tespitinin yıllar içinde arttığı ancak organ nakli bekleme listelerinin ihtiyacını karşılayacak kadar donör çıkarımı hedefine ulaşmadığı görülmüştür. Bunu etkileyen en önemli faktör ise aile onayının yeterince artmamasıdır. Ayrıca beyin ölümü tespit zamanı diğer gelişmiş ülkelere göre daha uzun olarak tespit edildi. Bir çok kalp greftinin tıbbi nedenler ile kullanılmadığı görüldü. Bunun için ülkemizde acil olarak beyin ölümü tespitinden başlayarak donörün bakımana kadar tüm süreci takip edecek ve yönetecek organ nakil ekiplerine ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Organ bağışı, Organ nakli, Donör değerlendirmesi