Şizofreni hastalarında sarkopeni ve sarkopenik obezitenin oksidatif stres parametreleri ile ilişkisi ve ilişkili diğer etmenlerin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜ ŞİŞMAN
Danışman: Sinay ÖNEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı, şizofreni hastalarında sarkopeni ve sarkopenik obezite sıklığını belirlemek ve bunun oksidatif stres, işlevsellik, pozitif ve negatif semptomlar, genel psikopatoloji semptomları ve yaşam kalitesi ile ilişkisini değerlendirmektir. Yöntem: Bu çalışmaya 1 Ekim 2023 ile 1 Mart 2024 tarihleri arasında S.B.Ü. Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi psikiyatri polikliniği ile TRSM birimlerine başvuran, servislerde yatışı olan şizofreni hastaları dahil edilmiştir. 18-65 yaş arasında, okuryazar, çalışma için gönüllü olan, DSM-5 TR'ye göre şizofreni tanı kriterlerini karşılayan, bir araştırmaya katıldığına dair bilgilendirilen ve yazılı onay verebilen hastalar çalışmaya dahil edilmiştir. Zihinsel gelişim bozukluğu veya entelektüel yeti yitimi olan ve yazılı onay vermeye engel olabilecek ağır nörobilişsel bozukluk veya ağır bir nörolojik hastalığı olan hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Katılımcılara sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. Katılımcıların yürüme hızı (4 m yürüme süresi), kas kuvveti (CAMRY dijital el dinamometresi ile) ile kas ve vücut kütlesi (TANITA BC-730 vücut analiz cihazı ile) ölçülmüştür. Şizofreni hastalarında ölçülen skorlar, antropometrik parametreler ve kan değerleri 2018'de EWGSOP2 tarafından tanımlanan sarkopeni, 2022'de ESPEN-EASO konsensüsünce tanımlanan sarkopenik obezite ve NCEP ATP III metabolik sendrom tanı kriterleri doğrultusunda değerlendirilmiş, şizofreni vakalarında sarkopeni, sarkopenik obezite ve metabolik sendrom sıklığı saptanmıştır. Muhtemel sarkopeni, sarkopeni, şiddetli sarkopeni vakaları SP(+) olarak tanımlanmıştır. Sarkopeniye bağlı olası karıştırıcı faktörleri dışlamak, metabolik sendrom tanısı koymak ve oksidatif parametreleri hesaplamak için hastalardan kan testlerine bakılmıştır. Hastanemiz tansiyon aleti ile sistolik ve diyastolik tansiyon değerleri kaydedilmiştir. Tüm katılımcıların mevcut bel çevresi ve boyu 0,1 cm'ye kadar standartlaştırılmış bir gösterge kullanılarak değerlendirilmiştir. Katılımcılara SARC-F anketi, DSÖ-YKÖKF, ŞİLÖ ve PANSS ölçekleri uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmamızda şizofreni hastalarında SP(+) vakaların oranını %66,6 bulduk. (Muhtemel sarkopeni %62,1, presarkopeni %0,5, sarkopeni %4 ve ileri sarkopeni %0,0) Araştırmamızda şizofreni tanılı SP(+) vakalarının prevalansı cinsiyetler arasında neredeyse eşit olarak saptanmıştır. (Kadınlarda %67, erkeklerde %66,3) SP(+) vakaların SP(-) olan vakalara göre boy, kilo , kas kütlesi, BMH, kemik kitlesi, el kavrama gücü, yürüme hızı ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde daha düşük olduğu saptandı. SP(+) şizofreni hastalarının SP(-) şizofreni hastalarına göre TAS, TOS ve OSI ortalamaları, istatistiksel açıdan anlamlı farklılık göstermedi. Ancak şizofreni vakalarında TAS skorları ile kas kütlesi, BMH, kemik kitlesi, el kavrama gücü ve SMMI değerleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı pozitif korelasyon saptandı. Araştırmamızdaki şizofreni tanılı vakaların TAS skorları ile karşıladığı sarkopeni kriter sayıları arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif korelasyon saptandı. Buna ek olarak vakaların OSI skorları kas kütlesi, kemik kitlesi, su oranı, el kavrama gücü ve SMMI değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif korelasyon bulundu. SP(+) vakaların SP(-) vakalara göre PANSS-Toplam, PANSS-P, PANSS-N, PANSS-GP ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede daha yüksek; DSÖ-YKÖKF, fiziksel sağlık, çevre sağlığı, ŞİLÖ, sosyal işlevsellik, sağlık ve tedavi, günlük yaşam becerileri ölçek skor ortalamalarının istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde daha düşük olduğu saptandı. Sonuç: Şizofreni hastalarında SP(+) prevalansı yüksektir. SP(+) şizofreni vakalarında yaşam kalitesi, işlevsellik daha düşük olup hastalık daha şiddetlidir. Şizofreni vakalarında sarkopeni ile bağlantılı özellikler ve oksidatif stres ilişkilidir. Şizofreni tedavisinde cinsiyet farkı gözetmeksizin sarkopeni riskine dikkat edilmelidir. SP(+) hastalarda kemik kitlesi daha düşük olduğundan, gelecekte şizofreni hastalarında kemik kırıkları ve osteoporoz gelişimi için bir risk faktörü olarak değerlendirilmelidir. Şizofreni hastalarında sarkopeni riskinin azaltılması ve yönetilmesi için antipsikotik tedavinin düzenlenmesinin yanı sıra fiziksel aktivite teşviki, beslenme desteği, yeterli su tüketimi, yaşam tarzı, yaşamın erken dönemlerinde davranışsal müdahaleler ve genel sağlık izlemi gibi bütüncül sağlık yaklaşımı gerekir. Anahtar kelimeler: Şizofreni, sarkopeni, sarkopenik obezite, oksidatif stres, metabolik sendrom, yaşam kalitesi, işlevsellik.