Helleborus vesicarius ekstrelerinin üreaz enzim inhibisyonu ve kantitatif fenolik bileşik analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP KABASAKAL
Danışman: Mahfuz ELMASTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Üreaz enzimini inhibe edebilen doğal kaynaklı maddeler üreaz enziminin sebep olduğu hastalıklara karşı tedavi edici ajan olarak kullanılabilir. Helleborus türlerinin geleneksel tıpta mide ülseri tedavisinde kullanılmaları sebebiyle bakterilerin ürettiği üreaz enzimini inhibe etme potansiyaline sahip fitokimyasallar içermeleri muhtemeldir. Bu çalışmanın amacı endemik Helleborus vesicarius'un antiüreaz aktivitesini saptamak ve içerdiği fenolik bileşikleri kantitatif olarak analiz edip fenolik bileşiklerle antiüreaz aktivite arasında korelasyon kurmaktır. Gereç ve Yöntem: Bitkinin toprak üstü kısımlarından metanol, etanol ve hekzan çözücüleriyle 3 ayrı ekstre hazırlanmış ekstrelerin antiüreaz aktivitelerini tespit etmek için yöntem geliştirilip ticari bir üre test kiti kullanılarak spektrofotometrik olarak analiz yapılmıştır. Bitki ekstrelerinin fenolik bileşik içeriği kromatografik kantitatif analiz yöntemi ile belirlenmiştir. Ayrıca yapılan kalitatif analizlerle bitkinin içerdiği sekonder metabolitler araştırılmıştır. Bulgular: Üreaz enzim inhibisyonu analizlerinde pozitif kontrol olarak kullanılan hidrokinon (90,91 µg/mL), %96,3 oranında inhibisyon aktivitesi göstermiştir. Test edilen bitki ekstreleri arasında en yüksek inhibisyon aktivitesi, aynı konsantrasyonda (90,91 µg/mL) uygulanan hekzan ekstresinde %36,89 olarak belirlenmiştir. Bunu %33,96 inhibisyon aktivitesi ile 45,45 µg/mL konsantrasyonda uygulanan hekzan ekstresi izlemiştir. Fenolik bileşik analizinde metanol ekstresinde 3,3250 mg/g kafeik asit, 0,0686 mg/g vanilik asit, 0,0683 mg/g gallik asit; etanol ekstresinde 1,0478 mg/g kafeik asit, 0,4537 mg/g vanilik asit, 0,0340 mg/g klorojenik asit, 0,1572 mg/g 4-hidroksibenzoik asit ve kalitatif analizlerde bitkinin saponin içerdiği tespit edilmiştir. Sonuç: Ekstrelerin fenolik bileşik içeriklerinin düşük olduğu ve hekzan ekstresinin en yüksek antiüreaz aktivite gösterdiği görülmüştür. Ekstrelerin içerdiği fenolik bileşikler ile antiüreaz aktivite arasında bir korelasyon kurulamamıştır. Hekzan ekstresi fenolik bileşik içermediğinden bitkinin antiüreaz aktivitesinin fenolik bileşiklerden değil saponinler gibi apolar yapılı bileşiklerden kaynaklandığı düşünülmektedir.