Madde kullanımı risk profili ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SABİDE DUYGU UYGUN
Danışman: Esra ÇÖP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Kliniği, Ankara. e-mail: st.duygu@hotmail.com Amaç: Ergenlerde madde kullanımı ve risk profili değerlendirmesinde pek çok tanı ve tarama aracı kullanılmaktadır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği (MKRPÖ, Substance Use Risk Profile Scale [SURPS]) madde kullanma riskini belirlemek amacı ile geliştirilmiş; 4 faktörden oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçektir. Anksiyete duyarlılığı, umutsuzluk, heyecan arama ve dürtüsellik olmak üzere madde kullanımına yatkınlıkla ilişkilendirilen dört kişilik özelliğinin değişkenliğini ölçmektedir. Pek çok dilde oldukça iyi psikometrik özellikleri olan MKRPÖ ergenlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, MKRPÖ'nün Türkçe formunun iç tutarlılığı, test tekrar test güvenirliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliğini değerlendirerek Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmaktır. Yöntem: Kesitsel nitelikte olan çalışmamızın örneklemini Ankara ilinde sosyodemografik açıdan düşük ve yüksek düzeyi temsil eden nitelikte iki ayrı okulda okuyan yaş ortalaması 15.58 (±1.03) olan 14-19 yaş aralığındaki 875 ergen oluşturdu. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Veri Formu, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Durumluk Sürekli Kaygı Envanteri, Barratt Dürtüsellik Ölçeği, Arnett Heyecan Arama Ölçeği ve MKRPÖ kullanıldı. Test tekrar test tutarlılığı ölçümü için ölçeklerin uygulanmasından 30 (±10) gün sonra rastgele 75 ergen aynı araştırmacı tarafından yeniden MKRPÖ ile değerlendirildi. Madde kullanımı risk profili ölçeğinin geçerliği ve güvenilirliğinin değerlendirilmesinde, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach alfa, madde silindiğinde Cronbach alfa ve madde toplam korelasyon değerleri ile, yapı geçerliği açımlayıcı faktör analiz yöntemi ile, ölçüt geçerliği ve test tekrar test güvenirliği Pearson korelasyon yöntemi ile hesaplandı. Bulgular: Güvenirlik bulguları incelendiğinde Cronbach alfa değeri 0.728 olarak bulundu. Umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçekleri için Cronbach alfa değerleri sırasıyla 0.758, 0.707, 0.668 ve 0.658 olarak saptandı. Test tekrar test tutarlılığı ölçümü amacı ile 75 ergen 30 (±10) gün ara ile değerlendirildi, umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçek puanlarının Pearson korelasyon katsayıları sırasıyla 0.779, 0.703, 0.608 ve 0.646 olarak hesaplandı. Geçerlik kapsamı içinde, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği incelendi. Yapı geçerliğinin değerlendirilmesi amacı ile yapılan faktör analizinde, özdeğer istatistiği 1'den büyük olan toplam varyansın %49.67'sini tanımlayan 5 faktör elde edildi. Faktör sayısı 4'e sabitlenerek analiz yinelendi, dört faktörlü çözümün toplam varyansın %45.18'ini açıkladığı belirlendi. Umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçeklerinde sırasıyla 7, 6, 5 ve 5 madde yer aldığı ve madde faktör yüklerinin 0.338-0.845 arasında değiştiği saptandı. Ölçüt geçerliğinin değerlendirilmesi amacı ile, MKRPÖ umutsuzluk, heyecan arama, dürtüsellik ve anksiyete duyarlılığı alt ölçek puanları, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Durumluk Sürekli Kaygı Envanteri, Barratt Dürtüsellik Ölçeği ve Arnett Heyecan Arama Ölçeği puanları ile karşılaştırıldı, genellikle anlamlı ancak zayıf-orta düzeyde korelasyon bulundu. Sonuç: Çalışmamızda elde ettiğimiz bulgular MKRPÖ'nün geçerli ve güvenilir olduğu konusunda açık kanıtlar sağlamıştır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği standardize ölçüm aracı özelliklerini taşımaktadır. Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeğinin madde kullanım bozuklukları alanında yapılan çalışmalara ve klinik uygulamaya katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Ergen, Madde Kullanım Bozuklukları, Madde Kullanımı Risk Profili Ölçeği