Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran 18-65 yaş arası bireylerde kilonun uyku kalitesi ve gündüz uykululuk hali üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA UĞUR
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Obezite ve uyku ile ilişkili sorunlar, günümüzde yüksek prevalansları ve hem bireysel hem toplumsal sonuçları nedeniyle önemli halk sağlığı problemleri arasında yer almaktadır. Uyku kalitesi ve gündüz uykululuğu, bireylerin fiziksel ve psikososyal sağlığını etkileyen önemli parametrelerdir. Obezite ile uyku bozuklukları arasında karşılıklı ve iki yönlü bir etkileşim olabileceği; vücut kitle indeksi (VKİ), yaşam tarzı alışkanlıkları ve çeşitli sosyodemografik faktörlerin uyku kalitesini etkileyeceği bilinmektedir. Bununla birlikte son yıllarda yapılan geniş ölçekli çalışmalarda, uyku kalitesi düşük olan bireylerde gündüz aşırı uykululuk halinin de sık görüldüğü bildirilmiştir. Bu çalışmada, 18-65 yaş arası bireylerde kilo durumunun uyku kalitesi ve gündüz uykululuk düzeyi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, prospektif gözlemsel tasarımda planlanmış kesitsel nitelikte bir anket araştırmasıdır. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine 05/11/2025-05/01/2026 tarihleri arasında başvuran 18-65 yaş arası, çalışmaya katılmayı kabul eden; gebelik durumu, ciddi kronik hastalık durumu, psikiyatrik bozukluk öyküsü, uyku bozukluğu öyküsü, iletişim ve zihinsel engeli olmayan 369 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Anket formu yüzyüze uygulanmıştır. Araştırma kapsamında katılımcılara sosyodemografik özellikleri içeren formun yanı sıra Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) uygulanmıştır. Toplanan veriler IBM SPSS Statistics 25.0 ve R 4.5.3 yazılımları aracılığıyla analiz edilmiş, p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza toplam 369 kişi dahil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 40,07±12,52 yıl, VKİ ortalaması 26,17±5,23 kg/m² olarak saptandı. Katılımcıların %55,6'sında kötü uyku kalitesi, %14,4'ünde ise aşırı gündüz uykululuğu bulundu. VKİ ile PUKİ toplam puanı arasında anlamlı ilişki bulunmazken, öğrenim düzeyi düşük bireylerde PUKİ toplam puanı daha yüksek bulundu (p=0,013). Yaş, medeni durum ve çalışma durumuna göre yalnızca bazı PUKİ alt boyutlarında sınırlı farklılıklar gözlendi, anlamlı farklılıkların etki büyüklüklerinin düşük düzeyde olduğu görüldü. PUKİ toplam puan ortalaması 6,50±3,20, EUÖ toplam puan ortalaması 5,28±3,80 olup, iki ölçek arasında pozitif yönlü ve orta düzeyde anlamlı ilişki saptandı (r=0,491; p<0,01). Sonuç: Bu çalışmada katılımcıların %55,6'sında kötü uyku kalitesi, %14,4'ünde aşırı gündüz uykululuğu saptanmıştır. VKİ ile uyku kalitesi ve gündüz uykululuğu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmamıştır. Uyku kalitesi ile gündüz uykululuk hali arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır. Sonuç olarak, uyku değerlendirmesinin tek bir parametre üzerinden değil, çok yönlü bir yaklaşımla ele alınması; birinci basamak sağlık hizmetlerinde uykuya yönelik farkındalığın artırılması ve yaşam tarzı düzenlemelerinin desteklenmesi önerilir. Anahtar kelimeler: Gündüz uykululuk hali, uyku kalitesi, vücut kitle indeksi.