Karaciğer sirozu olan hastalarda adrenal yetmezlik tanısında tükürük kortizol kullanımının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL PROF. DR. CEMİL TAŞÇIOĞLU ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZAY YUDUM NAİM
Danışman: Yücel ARMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Serum kortizolünün çoğu proteinlere bağlıdır. Adrenal yetmezliğin tanısında kullanılan serum kortizol ölçümü bu nedenle protein bağımlı bir yöntemdir. Dolayısıyla karaciğer sirozu gibi hipoproteinemisi olan hastalarda adrenal yetmezliğin olduğundan fazla tanı aldığı düşünülmektedir. Bundan dolayı siroz hastalarında, adrenal yetmezlik tanısında serbest kortizol kullanılması önerilmektedir. Serbest kortizol plazmadan difüzyon yoluyla tükürüğe geçtiğinden, tükürük kortizol değeri proteinden bağımsız serbest kortizol değerini yansıtmaktadır. Bu çalışmada, sağlıklı bireyler ile siroz hastalarının ve adrenal yetmezlik tanısı olan siroz hastaları ile adrenal yetmezlik tanısı almayan siroz hastalarının serum kortizol ve tükürük kortizol değerlerinin karşılaştırılmasını ve adrenal yetmezliğin karaciğer hastalığının şiddeti ile ilişkisini değerlendirmeyi amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışma 58 siroz hastası ve 42 sağlıklı gönüllüden oluşan gözlemsel kesitsel bir çalışmadır. Her iki grubun sabah bazal serum kortizol ve tükürük kortizol değerleri ölçüldü. Sabah kortizol değeri <18 µg/dL olan siroz hastalarına düşük doz kısa ACTH uyarı testi uygulandı. Düşük doz kısa ACTH uyarı testini takiben 30uncu ve 60ıncı dakikalarda tepe kortizol değerleri ölçüldü. Sabah bazal serum kortizol değeri veya tepe kortizol değeri ≥18 µg/dL gelen hastalarda adrenal yetmezlik dışlandı. Daha sonra grupların bazal serum kortizol ve tükürük kortizol değerleri karşılaştırıldı. Karaciğer sirozunun şiddetini belirlemek için Child Pugh sınıflaması kullanıldı. BULGULAR: Siroz hasta grubunda adrenal yetmezliğin sıklığı %36.2 olarak bulundu. Adrenal yetmezlik tanısı alan siroz grubu ile adrenal yetmezlik tanısı almayan siroz grubu arasında serum kortizol (p:<0.001) ve tükürük kortizol (p: 0.030) değerleri arasında anlamlı fark izlendi. Kontrol grubu ile adrenal yetmezlik tanısı almayan siroz hastalarının serum kortizol (p: 0.213) ve tükürük kortizol (p: 0.723) değerleri arasında farklılık yoktu. Tükürük kortizolün adrenal yetmezlik tanısındaki gücünü değerlendirmek için ROC analizi yapıldı. Eğri altında kalan alan 0.672 olarak hesaplandı. Karaciğer sirozunun şiddeti arttıkça, düşük doz kısa ACTH uyarı testine verilen yanıt hızının azaldığı izlendi. SONUÇ: Karaciğer sirozunda azalan protein sentezi düzeylerine bağlı olarak düşük olduğu düşünülen serum kortizol değerlerinin yanı sıra, serbest kortizolü yansıtan tükürük kortizol değerlerinin de düşük olduğu bulundu; bu sonuç etkili serbest kortizol düzeylerinin de düşük olduğunu göstermektedir. Ancak siroz hastalarında adrenal yetmezlik tanısında tek başına tükürük kortizol kullanımı yeterli değildir. Anahtar kelimeler: Adrenal Yetmezlik, Siroz, Tükürük Kortizol