Panik bozukluk hastalarında depersonalizasyon/derealizasyon semptomları ve üst bilişler arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERDEM UYSAL
Danışman: Ramazan KONKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Üst bilişler düşünce üzerine düşünme, düşüncelerini kontrol etme, bir bilgiyi bilip veya bilmediğimiz gibi düşünce süreçleri üzerine olan adlandırmaları tarif etmektedir. Daha öncesinde panik bozukluk hastalarının üst bilişleri üzerine çalışmalar yapılmış olsa da panik bozukluk hastaları içinde depersonalizasyon/derealizasyon (DD) semptomlarının üst bilişler ile ilgisini araştıran çalışmaya literatürde saptanmamıştır. Bizim çalışmamızın ana amacı panik bozukluk hastalarında depersonalizasyon/derealizasyon semptomlarının üst bilişsel olarak bir farklılık yaratıp yaratmadığı, semptom düzeyinde depersonalizasyon/derealizasyon gösterse bile bu kişilerin atak dışında da dissosiyatif semptomları ne sıklıkta yaşadığı, üst bilişlerin panik bozukluk semptom şiddetiyle ilişkisi ve bu hastalarda üst bilişsel müdahalelerin etkili olup olmayacağını araştırmak ve tartışmak olarak belirlenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırmaya Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran 18-65 yaş arası, çalışmaya katılmayı kabul eden gönüllülerden oluşan ruhsal muayene ile birlikte DSM-5 bozuklukları için yapılandırılmış klinik görüşmenin klinisyen versiyonuna göre panik bozukluk tanısı almış olan hasta grubu ve yaş ve cinsiyet olarak eşleştirilmiş psikiyatrik rahatsızlığı bulunmayan kontrol grubu alınmıştır. Hastalara SCID-5 uygulanarak ek psikiyatrik rahatsızlığı olan hastalar dışlanmıştır ve çalışmaya sadece panik bozukluk tanısı olan hastalar dahil edilmiştir. Panik bozukluk hastalarında panik bozukluk şiddetini değerlendirmek amacıyla Panik Bozukluk Şiddet Ölçeği (PBŞÖ) uygulanmıştır. Hem hasta hem sağlıklı grubunun üst bilişsel işlevlerini değerlendirebilmek amacıyla her iki gruba da Üst Biliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30) uygulanmıştır. Yine aynı şekilde hem hasta grubuna hem sağlıklı gruba dissosiyatif belirtileri tarayabilmek amacıyla Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (DYÖ) uygulanmıştır. Bulgular: Panik bozukluk hastalarında kontrol grubuna göre Üst Biliş Ölçeği 30'da (ÜBÖ 30) özellikle düşünceleri kontrol ihtiyacı (p=0.001) ve kontrol edilemezlik ve tehlike alt ölçeği puanlarında (p<0.001) istatistiksel olarak anlamlı yüksek puanlar elde edilmiştir. Panik bozukluk hastaları kontrol grubuna göre Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği (DYÖ)'nin bütün ölçeklerinde istatistiksel olarak anlamlı yüksek puanlar elde etmişlerdir. Hasta grubunda DD semptomları görülen ve görülmeyenler arasında DYÖ depersonalizasyon/derealizasyon ve absorbsiyon alt ölçeklerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Hasta grubunda DD görülen ve görülmeyen kişiler arasında ise üst bilişsel olarak ÜBÖ 30 bilişsel farkındalık alt ölçeğindeki istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir yükseklik dışında bir fark saptanmamıştır. DD görülen hastalarda görülmeyenlere göre daha şiddetli semptomlara sahip olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulamadık. Sonuç: Panik bozukluk hastaları kontrol grubuna göre üst bilişsel açıdan farklılık gösterse de DD görülen ve görülmeyenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı. Bu da bize atak sırasında Bilişsel Dikkat Sendromunun (BDS) tamamen panik atağa yönelmiş olduğunu düşündürmektedir. Literatürde bu hastaların daha şiddetli semptomlara sahip olduğu görülmüş ve klasik bilişsel davranışçı terapiye göreceli olarak daha güç yanıt verdiklerinden söz edilmiştir. Üst bilişsel terapinin tekniklerinden olan dikkat ve farkındalık eğitiminin etkisi yine farkındalık temelli bilişsel terapi, kabul ve kararlılık terapisi gibi farkındalığın temel alındığı terapi teknikleriyle yapılan çalışmalarda gösterilmiştir. Bu yüzden üst bilişsel terapi de bu hastalarda faydalı olabilir ancak daha fazla kontrollü çalışmaya ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: Üst bilişler, panik bozukluk, depersonalizasyon, bilişsel dikkat sendromu.