16-36 ay arası çocuklarda ekran maruziyetinin dil ve konuşma gelişimi üzerindeki etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN KEBİR
Danışman: Hilal ÖZKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Dijital ekran kullanımı, teknolojinin ilerlemesi ile hızla artmaktadır ve dijital ekran doğumdan itibaren çocukların da hayatının bir parçası haline gelmektedir. Çocuklarda dijital ekran maruziyetinin kısa ve uzun vadeli etkileri konusunda birçok araştırma yapılmaya devam etmektedir. Çalışmamızda, 16-36 ay arası çocuklarda dijital ekran maruziyetinin dil ve konuşma gelişimi üzerindeki etkisinin sosyodemografik veriler ve Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri-II (TİGE-II) ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız Ekim-Aralık 2022 tarihleri arasında yürütülen tanımlayıcı tipte kesitsel bir araştırmadır. Araştırmanın evreni 2 aylık periyotta Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniğine başvuran ve Genel Pediatri Servislerinde yatan 200 hastadan, 16-36 ay aralığında olup dil ve konuşma gelişimini etkileyecek herhangi bir hastalığı olmayan hastalardan oluşmaktadır. Çalışma için örneklem büyüklüğü; referans makaleden yola çıkılarak, 0.05 yanılgı, 0.95 güven aralığında güç analizi ile 90 hasta olarak hesaplanmıştır. Örneklem seçiminde basit rastgele örneklem seçim yöntemi kullanıldı. Çalışma için etik kurul izni ve idari izinleri alındı. İstanbul Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Genel Çocuk Servislerinde yatan, 16-36 ay yaş aralığında olup dil ve konuşma gelişimini etkileyecek herhangi bir hastalığı olmayan çocuklardan, çalışmaya katılma kriterlerini karşılayanların anne veya babalarından tarafımızca oluşturulan toplam 25 sorudan oluşan Sosyodemografik Veri Formu ve 2 ana bölüm ,9 alt bölümden oluşan Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri-II' yi doldurmaları istendi. Çalışma anketi ve TİGE-II, tarafımızca katılımcılarla yüz yüze dolduruldu. Çalışmada veri analizi için SPSS 25.0 (SPSS Inc., Chicago, Illinois, ABD) paket programı kullanılmıştır. Katılımcıların sosyodemografik bilgilerine ve çeşitli değişkenlerine dair tanımlayıcı veriler frekans (N ve %) tabloları şeklinde verilmiştir. Sürekli değişkenler ise Ort. ±SS şeklinde verilmiştir. Çalışmanın ölçek alt boyut puanları normallik varsayımları açısından incelendiğinde normal dağılım göstermediği belirlenmiştir (Kolmogorov-Smirnov değerleri p<0.05). Bundan dolayı normal dağılım göstermeyen ölçek alt boyut puanları ile katılımcıların sosyodemografik verileri arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek üzere nonparametrik testler uygulanmıştır. Gruplar arasında anlamlı fark çıkması durumunda, Post-Hoc testlerinden Games-Howell testi kullanılmıştır. Ölçek alt boyut puanları ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için spearman korelasyon analizi yapılmıştır. p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: 1 Ekim- 1 Aralık 2022 tarihleri arasında Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Genel Pediatri Servislerinde yatan 90 çocuğun ailesi ile yüz yüze görüşme yöntemiyle tarafımızca oluşturulan anket ve TİGE-II formu dolduruldu. Ankette çocuğun yaşı, cinsiyeti, aileyle ilgili sosyodemografik bilgiler ve çocuk ve ebeveynlerin ekran kullanım durumlarına ait sorular soruldu. Katılımcıların, %58,9'u erkek, %41,1'i kızdı. Annelerin %61,1'i ev hanımıydı. Baba mesleğinin %42,2 işçi olduğu ve ailelerin %50,0'ının aile gelir durumunun orta düzey olduğu belirlenmiştir. Çocukların %88,9'unun ekranla tanıştığı, %66,3'ünün 0-12 ay arasındayken ekranla tanıştığı, %55,0'ının 1 günde 1 saatten fazla ekran kullanım süresi olduğu ve %58,8'inin en çok televizyon ekranı tercih ettiği belirlenmiştir. Ayrıca çocukların %83,3'ünün okul öncesi eğitime gitmediği belirlenmiştir. Annesi çalışan çocukların ekran kullanım süresi anlamlı olarak daha az bulunmuştur (p=0.031). Anne eğitim seviyesi lisans ve üstü olan çocukların ekran kullanım süreleri anlamlı olarak daha az bulunmuştur (p=0.003). Benzer şekilde baba eğitim seviyesi lisans ve üstü olan çocukların da ekran kullanım süreleri anlamlı olarak daha az bulunmuştur (p=0.030). TIGE-II ölçeği alt boyutlarından Söylenen sözcük puanı (Z=-1,984 p=0.047), Ortalama sözce uzunluğu puanı (Z=-2,096 p=0.036), Durum ekleri puanı (Z=-2,218 p=0.027) ile "Çocuğunuz ekranla tanıştı mı?" sorusu arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Ekranla tanışmayan çocukların tanışanlara kıyasla Söylenen sözcük puanı, Ortalama sözce uzunluğu puanı ve Durum ekleri puanı daha yüksek bulunmuştur. TIGE-II ölçeği alt boyutlarından Söylenen sözcük puanı (Z=-3,215 p=0.001), Sözcük kullanım puanı (Z=-2,618 p=0.009), Sözcük eki puanı (Z=-2,391 p=0.017), Birden fazla sözcüğü cümle içinde kullanma puanı (Z=-2,395 p=0.017), Ortalama sözce uzunluğu puanı (Z=-3,261 p=0.001), Durum ekleri puanı (Z=-3,754 p<0.001), Fiil ekleri puanı (Z=-2,920 p=0.003) ve Karışık cümle yapısı puanı (Z=-2,493 p=0.013) arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Ekranla 13-24 aylıkken tanışan çocukların 0-12 ay tanışan çocuklara kıyasla Söylenen sözcük puanı, Sözcük kullanım puanı, Sözcük eki puanı, Birden fazla sözcüğü cümle içinde kullanma puanı, Ortalama sözce uzunluğu puanı, Durum ekleri puanı, Fiil ekleri puanı ve Karışık cümle yapısı puanı daha yüksek bulunmuştur. SONUÇ: Çalışmamızın sonucunda erken çocukluk döneminde ekran kullanım sıklığının yüksek olduğu görülmüştür. Ebeveynlerin, çocuklarda ekran kullanımının zararlı olduğunu düşünmelerine rağmen ekran kullanımının giderek artan oranda ve daha küçük aylarda başladığı görülmüştür. Ebeveynlerin çoğunlukla çocuklarını oyalamak amacıyla yemek yedirirken, işleri olduğu zaman ya da ağladıkları zaman ekran vermeleri, çocuklarla olan iletişimi azaltmakta ve çocuklarda bilişsel ve gelişimsel problemlere neden olabilmektedir. Çalışmamızda da gördüğümüz şekilde ekran maruziyeti olan ve ekran maruziyetine başlangıç yaşı daha erken olan çocuklarda dil gelişimi anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Dil gelişiminin olumsuz yönde etkilenmesi için ekran maruziyeti yegâne kriter olmamakla birlikte, ekran kullanımının çocuklarda kısa ve uzun vadede birçok zarara neden olabileceği düşünülmektedir. Biyopsikososyal yönden çocuk sağlığını korumada önemli yeri olan birinci basamak sağlık hizmetleri esnasında ekran maruziyetinin de sorgulanması ve bu konularda anne babalarda farkındalığın oluşmasına katkı sağlanması önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: çocuk, dil gelişimi, ekran, televizyon, TIGE-II