Sigara bırakmada tedaviye yardımcı yöntemlerin kullanılma durumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ŞİŞLİ HAMİDİYE ETFAL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LALE DEMİRHAN
Danışman: Güzin ZEREN ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ VE AMAÇ: Sigara; hipertansiyon, kalp hastalıkları ve koroner arter hastalığı için majör risk faktörü olduğu gibi, erkeklerde tüm kansere bağlı ölümlerin %35'inin kadınlarda ise %15 'inin nedenidir. Sigara kadında 14,5 yıl ,erkekte ise 13,2 yıl yaşam süresini kısaltır. Dünya sağlık örgütü sigarayı en önemli önlenebilir hastalık nedeni olarak tanımlamaktadır. Sigara bırakmada kişiler modern yöntemleri, tedaviye yardımcı yöntemleri, modern ve tedaviye yardımcı yöntemleri birlikte kullanarak veya kendi kendilerine bırakabiliyor. Tedaviye yardımcı yöntemler arasında GETAT uygulamaları, biorezonans, elektronik sigara yer almaktadır. Dünya Sağlık Örgütü(DSÖ) tarafından Geleneksel ve Tamamlatıcı Tıp (GETAT) konusunda geliştirilen stratejiler ve raporlar sonrasında birçok ülke GETAT ile ilgili düzenlemeler yapmıştır. Böylelikle GETAT uygulamaları da ülke sağlık politikalarının bir parçası olarak yer almaya başlamıştır. Ülkemizde GETAT uygulamaları 2014 Kasım ayında yayınlanan yönetmelikle birlikte resmi olarak Sağlık Bakanlığı onaylı birim ve ünitelerde sertifikalandırılan yetkili kişilerce uygulanmaya başlamıştır. İlgili yönetmelikte Akupunktur;sigara bırakma sırasında oluşan anksiyete, solunum sisteminin kronik hastalıklarında günlük yaşam kalitesini artırma , Hipnoz; sigara bırakmada, Ozon immun sistemi desteklemek ,gingivit, perionditis Kupa; bağışıklığı güçlendirme de kullanılır, Fitoterapi endikasyon ile sınırlandırılmamıştır. Biz de kullanımı gittikçe artan tedaviye yardımcı yöntemlerin sigara bırakmada kullanılma durumlarını değerlendirmeyi, sigara içen kişilerde sigarayı bırakma ve bırakma yöntemleri açısından farkındalık oluşturmayı, topluma sigarayı bıraktırma konusunda sağlık çalışanlarına yol göstermeyi, GETAT uygulamaları hakkında farkındalık oluşturmayı ve etkinliğin değerlendirilmesini amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamız, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerinde yapılmıştır. Çalışmaya Haziran 2021-Temmuz 2021 ayları arasında Şişli Hamidiye Etfal Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine herhangi bir nedenle başvuran 18 yaş üstü sigara içen veya hayatının bir döneminde sigara içmiş olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden bireyler dâhil edilmiştir. Polikliniğine 1 ay süre içinde başvuran 18 yaş üstü birey sayısı 900 olup Türkiye sigara içme oranı 18 yaş üstü %34 alınarak %95 güven aralığı ile hesaplanmış olan örneklem büyüklüğü 270 kişi olarak belirlenmiştir .Bireylere sosyodemografik özellikleri, Sigara içme durumları, sigara bırakma tedavisi sırasında kullandıkları yöntemleri ve tedaviye yardımcı yöntemleri kullanma durumları literatürden taradığımız 26 soruluk anket ile yüzyüze uygulanarak değerlendirilmiştir. Araştırma türü gözlemsel, tanımlayıcı, kesitseldir. BULGULAR: Bekâr/boşanmışlarda sigarayı bırakma oranı (%22,0), evlilere göre (%38,5) anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Yine benzer olarak eğitim seviyesi lise ve altı olanlarda sigarayı bırakma oranı (%21,3), eğitim seviyesi üniversite olanlara göre (%35,2) anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Aylık geliri yoksulluk sınırının üzerinde olan kişilerde sigara bırakma oranı diğer kişilere göre anlamlı olarak daha yüksektir (p<0,05). Öfke sorunu yaşamayanlarda bırakma oranı %57,4 iken, yaşayanlarda bu oran %24,8'e düşmektedir (p<0,05). Mutsuzluk sorunu yaşamayanlarda bırakma oranı %47,8 iken, yaşayanlarda bu oran %30,6'ya düşmektedir (p<0,05). Baş ağrısı sorunu yaşamayanlarda bırakma oranı %44,6 iken, yaşayanlarda bu oran %28,8'e düşmektedir (p<0,05). Uykusuzluk sorunu yaşamayanlarda bırakma oranı %44,3 iken, yaşayanlarda bu oran %20,0'ye düşmektedir (p<0,05). Ayrıca zorluk yaşadığını belirtenlerde sigara bırakma oranı %37,9 iken, zorluk yaşamadığını belirtenlerde bu oran %91,7'dir (p<0,05) .Sigarayı kendisi bırakanların % 27,0'si konsantrasyon bozukluğu yaşadığını belirtirken, destekle bırakanlarda bu oran %59,1'e çıkmaktadır (p<0,05).Yaş ortalaması sigarayı bırakanlarda 36 (19-64), bırakamayanlarda 34 (19-72) olarak hesaplanmıştır ve bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Sigarayı bırakan kişiler bırakamayanlara göre daha ileri yaştadırlar (p<0,05). Kronik hastalığı olan katılımcıların %36,8'i, olmayan katılımcıların %30,3'ü sigarayı bırakmışlardır. Kronik hastalığı olanlarda bırakma oranı daha fazladır. Çalışmaya katılanların %25,5 i sigara bırakma yöntemlerinden GETAT'ı bildiğini söylemiş. Katılımcıların GETAT'a başvurmama nedenleri sorgulandığında %43,0'ü bilgisi olmadığını, %40,9'u ihtiyaç duymadığını, %11,7'si güvenmediğini belirtmiştir. 4 kişi GETAT yöntemlerini denediğini belirtmiştir, bu yöntemler aromaterapi, fitoterapi, hipnoz ve hipnoz+hacamat olarak bildirilmiştir. Bu 4 kişi sigara bırakmada GETAT uygulamalarının kullanılabileceğini aile-akraba (1 kişi), sağlık çalışanı (2 kişi) ve TV'den (1 kişi) duyduklarını belirtmişlerdir. 4 kişinin yarısı GETAT uygulamalarına başvuru nedeni olarak bırakmayı kolaylaştırmak diğer yarısı da çevre önerisi yanıtını vermişleridir. GETAT uygulamalarını sigara bırakma tedavisinde öfkelerini dindirme, sigara isteğini azaltma, tiksinme, uykusuzluğu giderme etkileri için kullanmışlardır. GETAT uygulamalarını kullanan 4 kişinin yarısı sigara bırakma sürecinde GETAT'ı tavsiye edebileceğini belirtirken, yarısı emin olmadığını ifade etmiştir. SONUÇ: Sigara toplumsal bir problemdir. Bırakmak isteyen kişilere profesyonel hizmet vermek ve bu kuruluşlara yönlendirmek önemlidir. Sigara bırakırken oluşan nikotin yoksunluk semptomlarını gidermek ve sigaranın zararlı etkilerinden daha hızlı kurtulmak için yardımcı yöntem kullanımı açısından bireyler bilgilendirilmeli ve bu uygulamalarla ilgili araştırmalar arttırılmalıdır. ANAHTAR SÖZCÜKLER:GETAT, Geleneksel ve tamamlatıcı tıp, Sigara bırakma, elektronik sigara,biyorezonans