Lokal ileri ve ileri akciğer kanserlerinde F18-FDG PET/BT ile tedavi yanıtını değerlendirmede heterojenite indeksinin prediktif önemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SULTAN ABDÜLHAMİD HAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YİĞİTHAN OKAR
Danışman: Muammer URHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Akciğer kanseri kadınlarda meme kanserinden, erkeklerde ise prostat kanserinden sonra tüm dünyada görülen en sık ikinci (%11,4) kanser türüdür ve kansere bağlı ölüm nedenlerinin başında gelir. Akciğer kanserlerinin %15'ni küçük hücreli, %85'ni küçük hücreli dışı akciğer kanseri oluşturmaktadır. Akciğer kanserinin doğru evrelendirilmesi, bu hastaların tedavisinde önemli bir rol oynamaktadır, çünkü ilk tanı anında akciğer kanserinde prognozu belirleyen en önemli faktör hastalığın evresidir. Yapılan araştırmalar, soliter pulmoner nodül (SPN) ayrımında, TNM evreleme sürecinde, radyoterapi planlamasında, tedavi sonrası yanıtın değerlendirilmesinde, yeniden evrelemede ve prognoz öngörüsünde FDG PET-BT'nin geleneksel yöntemlere kıyasla daha üstün olduğunu göstermektedir. Biz de bu çalışmayı amaçlarken lokal ileri ve ileri akciğer kanseri olgularında (evre 3 ve evre 4) PERCIST kriterlerine göre tedaviye(kemoradyoterapi) yanıtın ve progresif ya da regresif hastalık seyrinin, popülerliği gittikçe artan ve çeşitli tümörlerde klasik PET parametrelerine prognostik açıdan prediktif değerinin üstünlüğü gösterilen heterojenite indeksi ile öngörülebilirliğini göstermeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: 2018-2023 yılları arasında kliniğimize (2.Sultanabdülhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nükleer Tıp Kliniği) onkolojik F-18 FDG PET-BT tetkiki için başvuran yeni tanı akciğer ca hastalarının görüntüleri retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya ilk çekim PET-BT'si kliniğimizde gerçekleşen, takip görüntülemelerinde eksik bulunmayan Evre 3 ve Evre 4 küçük hücreli ve küçük hücreli dışı akciğer kanseri toplam 44 hasta dahil edildi. Tedaviye yanıtlı seyreden regresif hasta grubu 19 (%43,2), tedaviye yanıtsız seyreden progresif hasta grubu 25 (%56,8) vakadan oluşuyordu. Hastaların görüntüleri iş istasyonunda incelenerek belirlenen treshold değerlerine(%40, %60, %80) göre hesaplanan metabolik tümör volümleri (MTV) microsoft excelde grafik üzerinde eğri oluşumu için kullanıldı. Lineer regresyon metotu ile bu eğrinin eğimi hesaplandı. Heterojenite indeksi bu eğim değerinin negatif değerlisi olarak belirlendi. Hesaplanan heterojenite indeksinin SUVmax, SUVmean, MTV, TLG ile tedaviye yanıt için prediktif değerleri karşılaştırıldı. Progresyon gelişme durumunu ayırt etmede MTV ve heterojenite indeks parametrelerinin tanısal performanslarını ve kesim noktasını belirlemek için ROC (Receiver Operating Characteristic) analizi yapıldı. Elde edilen bulgular, Eğri Altında Kalan Alan (AUC), kesim (cut-off) noktaları, duyarlılık ve seçicilik değerleri ve %95 güven aralıkları ile sunuldu. Parametrelerin optimal kesim noktası Youden indeks ile hesaplandı. Delong ve arkadaşlarının çalışmasında sunulan yöntem kullanılarak parametrelerin AUC değerleri karşılaştırıldı. Heterojenite indeksi ile diğer parametreler arasındaki ilişki Spearman korelasyon test ile araştırıldı. Hastalarda progresyon ile bağımsız olarak ilişkili risk faktörlerini saptamak için çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapıldı. Yapılan analiz sonucunda elde edilen bulgular, odds oranı (OR) ve %95 güven aralıkları (GA) ile verildi. Verilerin analizi IBM SPSS 23.0 paket programı (IBM Corp.,Armonk,NY) ile yapıldı. 0,05'ten küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: İki grubun SUVmax ve SUVmean medyan değerleri açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p=0,740 ve p=0,918). Progresyon gelişen hastalarda medyan MTV değeri 55,84(IQR: 31,2-115) ve regresyon sağlanan hastalarda medyan MTV değeri 36,28(IQR: 9,49-79,51) hesaplandı. Progresyon gelişen hastalarda medyan MTV değeri istatistiksel olarak daha yüksek bulundu (p=0,047). Heterojenite indeks medyan değeri progresyon gelişen hastalarda 1,28(IQR: 0,68-2,78) ve regresyon sağlanan hastalarda 0,85(IQR: 0,2-1,92) olarak bulundu. Heterojenite indeks değerleri progresyon gözlenen hastalarda anlamlı düzeyde daha yüksekti (p=0,040). TLG değerleri progresyon gelişen grupta daha yüksek olmakla birlikte bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p=0,139). Progresyon gelişimini belirlemede MTV için eğri altında kalan alan (AUC) 0,677(95%GA: 0,519-0,810; p=0,041) ve heterojenite indeksi için AUC değeri 0,682(95%GA: 0,525-0,814; p=0,034) olarak hesaplandı. MTV ve heterojenite indeksinin ayırt edici performansları istatistiksel olarak benzer olmak ile beraber heterojenite indeksinin MTV'ye minimal üstünlüğü gösterildi (p>0,05). Youden indeks ile MTV için optimal kesim noktası >22,3(Duyarlılık: %92 ve Seçicilik: %47,37) ve heterojenite indeksi için >0,45(Duyarlılık: %96 ve Seçicilik: %47,37) olarak bulundu. Sonuç: Çalışmamızda lokal ileri ve ileri, küçük hücreli ve küçük hücreli dışı akciğer kanseri olgularında (Evre 3 ve Evre 4) ilk tanı sonrası uygulanan PET-BT tetkiklerinde klasik PET parametreleri ile kolayca hesaplanabilen heterojenite indeksinin, klasik semikantitatif PET parametrelerine (SUVmax, MTV, TLG) göre takip PET-BT tetkiklerinde PERCIST kriterlerine göre tedaviye yanıtı ve hastalığın progresif ya da regresif seyrini öngörmede üstünlüğü saptanmıştır. Onkolojide hasta merkezli kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımının giderek daha fazla önem kazandığını düşündüğümüzde tedaviye yanıt, hastalığın seyri açısından prediktif değeri yüksek, kolay hesaplanabilir bir PET parametresi olan heterojenite indeksinin kliniğe önemli katkılar sunabileceğini düşünüyoruz. Anahtar Sözcükler: Akciğer kanseri, KHAK, KHDAK, evre 3, evre 4, PET-BT, PERCIST, tedaviye yanıt, SUVmax,TLG, MTV, Heterojenite indeksi