Erişkin bireylerin probiyotik bilgi düzeyi ve kullanım alışkanlıkları ile sindirim sistemi şikayetleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN BAYEZİT
Danışman: Mustafa ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Günümüzde probiyotikler, sindirim sağlığının korunması ve çeşitli gastrointestinal rahatsızlıkların yönetimi açısından giderek önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı Sağlık Bakanlığı Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği'ne bağlı semt polikliniklerine başvuran erişkin bireylerin probiyotik bilgi düzeylerini ve kullanım alışkanlıkları ile sindirim sistemi şikayetleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Elde edilen bulgular, toplumun bilinç düzeyinin artırılması ve aile hekimliği uygulamalarına katkı sağlanması açısından önem taşımaktadır. Materyal ve Method: Bu tez çalışması, Sağlık Bakanlığı Üniversitesi Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi (EAH) Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan onay alındıktan sonra Ankara EAH Aile Hekimliği Kliniğine bağlı semt polikliniklerine başvuran erişkin bireylerle, gönüllülük esasına dayanarak ve yüz yüze anket uygulanarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin analizi, IBM SPSS 27.0 istatistik programıyla yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırma 379 katılımcı ile tamamlanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 33,25±10,11 yıl (min:18, maks:63) olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların 202'si (%53,3) kadın, 177'si (%46,7) erkeklerden oluşmuştur. Katılımcıların eğitim düzeylerine göre dağılımı incelendiğinde, 53'ü (%14) lise veya daha alt seviye, 326'sı (%86) üniversite veya daha üst seviyede eğitim görmüş olduklarını belirtmiştir. Katılımcıların probiyotik kullanım durumları değerlendirildiğinde 85 kişi (%22,4) hiç kullanmadığını, 145 kişi (%38,3) nadiren, 49 kişi (%12,9) ayda birkaç kez, 100 kişi (%26,4) haftada birkaç kez kullandığını bildirmiştir. Kadınların probiyotik bilgi düzeyleri ile probiyotik kullanımının, erkeklerden anlamlı derecede daha yüksek olduğu görülmüştür. Katılımcıların probiyoyik kullanımları ile probiyotik bilgi düzeyleri incelendiğinde probiyotik terimini duyanlar, duymayanlara göre daha fazla oranda probiyotik ürün kullanmıştır. Ayrıca probiyotik ürün kullananların bilgi sahibi olma oranı kullanmayanlara göre daha yüksek bulunmuştur Probiyotik kullandığını belirten katılımcıların en sık bildiği probiyotik etki "sindirimi düzenler" iken, en az bilinen etki ise "vitamin üretimine katkı sağlar" olarak belirlenmiştir. Katılımcıların %46,4'ü probiyotiklere dair bilgilerinin televizyon/internet/sosyal çevre kaynaklı olduğunu bildirmiştir. Kullanılan probiyotik ürünler sorgulandığında en sık kullanılandan en aza doğru probiyotik/ev yapımı yoğurt, kefir, turşu ve tavsiye kapsül/tablet olarak sıralanmıştır. Katılımcılar kronik sindirim sistemi hastalığı olup olmadığı sorusuna %45,6 ile 'evet', % 54,4 ile 'hayır' yanıtını vermiştir. En sık görülen kronik sindirim sistemi hastalığı, verilen yanıtlara göre 'reflü'dür. Katılımcıların probiyotik kullanımındaki en sık amacı, sinidirim sistemi şikayetlerini azaltmak olmuştur. Katılımcıların şişkinlik, gaz, kabızlık, ishal, karın ağrısı, mide yanması ve bulantı şikayetleri sorgulanmıştır. Katılımcıların %36,2'si ara sıra şişkinlik, %36,9'u ara sıra gaz problemi, %38,3'ü nadiren kabızlık, %47'si nadiren ishal, %37,7'si nadiren karın ağrısı, %29,3'ü nadiren mide yanması, %35,4'ü nadiren mide bulantısı yaşadığını belirtmiştir. Katılımcıların %81'i probiyotiklerin sindirim sistemi hastalıklarına etkili olduğunu düşündüğünü belirtmiştir Sonuç: Elde ettiğimiz veriler, probiyotikler konusunda bilgi düzeyi, kullanım alışkanlıkları ve sindirim sistemi şikayetlerinin birbiriyle anlamlı derecede ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle kadınların probiyotiklerle ilgili bilgi ve kullanım oranlarının daha yüksek olması dikkat çekicidir. Ailesinde sağlık çalışanı olan katılımcıların probiyotiklerin etkileri hakkında daha çok bilgi sahibi olması, sağlık çalışanlarının bu konuda yakın çevresini ve hastaları bilgilendirmesinin önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca katılımcıların eğitim durumunun ve kronik sindirim sistemi hastalığının olup olmamasının probiyotik kullanım alışkanlıklarını etkilediği görülmüştür.