Diyabetik sıçan modelinde ferroptozis ile ilişkili nörotoksisite üzerine propofol ve deksmedetomidin'in modülatör etkilerinin deneysel olarak incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA NUR KABASAKAL
Danışman: Hakan Volkan ACAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Diyabetes mellitus (DM), santral sinir sisteminde oksidatif stres, nöroinflamasyon, demir homeostazında bozulma ve lipid peroksidasyonu gibi mekanizmalarla nöronal hasara yol açabilen metabolik bir hastalıktır. Bu çalışmada, streptozotosin (STZ) ile oluşturulan diyabetik sıçan modelinde propofol ve/veya deksmedetomidinin hipokampal nörotoksisite üzerine modülatör etkilerinin ve bu etkilerin ferroptozis ile ilişkili olası mekanizmalarının araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmada 50 adet 8–10 haftalık erkek Wistar-Albino sıçan kullanıldı. Denekler her grupta 10 hayvan bulunacak şekilde rastgele beş gruba ayrıldı: Grup 1 (Kontrol), Grup 2 (STZ), Grup 3 (STZ + PRO), Grup 4 (STZ + DEK), Grup 5 (STZ + PRO + DEK). Kontrol grubuna hiçbir ilaç uygulanmadı. DM, 45 mg/kg tek doz STZ'nin intraperitoneal uygulamasıyla oluşturuldu. Diyabet indüksiyonundan yedi gün sonra 40 mg/kg propofol ve/veya 50 μg/kg deksmedetomidin intraperitoneal olarak uygulandı. Sekizinci günde hipokampal dokular toplandı. TNF-α, IL-1β, IL-6, demir, malondialdehit düzeyleri, indirgenmiş glutatyon/okside glutatyon (GSH/GSSG) ve glutatyon peroksidaz aktivitesi biyokimyasal olarak; nükleer faktör eritroid 2 ile ilişkili faktör 2 (Nrf2) ve transferrin reseptörü 1 (TfR1) immünreaktivitesi immünohistokimyasal olarak değerlendirildi. Histopatolojik değişiklikler hematoksilen-eozin boyamasıyla incelendi. Bulgular: STZ grubunda kontrol grubuna göre hipokampal demir, malondialdehit, TNF-α, IL-1β ve IL-6 düzeyleri anlamlı olarak artarken, glutatyon peroksidaz aktivitesi ile GSH/GSSG anlamlı olarak azaldı. İmmünohistokimyasal değerlendirmede Nrf2 immünoreaktivitesinde azalma, TfR1 immünoreaktivitesinde artış saptandı. Histopatolojik incelemede nöronlarda belirgin dejeneratif değişiklikler izlendi. Grup 2 (STZ)'ye kıyasla propofol ve/veya deksmedetomidin uygulanan gruplarda oksidatif stres, inflamasyon ve demir birikimi ile ilişkili parametrelerde gerileme; antioksidan savunma göstergelerinde ise artış gözlendi. Ayrıca Nrf2 immünoreaktivitesinin arttığı, TfR1 immünoreaktivitesinin azaldığı ve histopatolojik hasarın hafiflediği belirlendi. Kombinasyon grubunda düzelmenin daha belirgin olduğu saptandı. Sonuç: Bulgularımız, deneysel DM modelinde hipokampal nörotoksisitenin erken dönemde ortaya çıktığını ve bu hasarın oksidatif stres, nöroinflamasyon ve ferroptozis ile ilişkili mekanizmalar üzerinden geliştiğini düşündürmektedir. Propofol ve/veya deksmedetomidin uygulanması bu patolojik süreci baskılayarak diyabete bağlı erken dönem nörotoksisite üzerinde nöroprotektif bir rol üstlenebilir. Anahtar Kelimeler: Deksmedetomidin, Diyabetes Mellitus, Ferroptozis, Propofol, Oksidatif Stress