Onkoloji hastalarının yakınlarının kanser tarama testleri hakkında bilgi ve tutumları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR TEPECİK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM SAVAŞ KARDAŞ
Danışman: Yasemin KILIÇ ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Dünya nüfusunun artması ve etiyolojik nedenlere daha çok maruz kalma nedeniyle kanser insidansında artmış meydana gelmiştir. Kanser tarama testleri tüm dünyada erken teşhis için önde gelen uygulama modelidir. Kanser hastalığının oluşumunda genetik ve çevresel risk faktörlerinin etkili olduğu düşünüldüğünde, kanser hastalarının yakınları topluma nazaran daha çok risk altındır. Onkoloji hastalarının yakınlarının kanser tarama testleri hakkında bilgi ve davranışlarının değerlendirilmesi; bu doğrultuda mevcut risk faktörlerine göre, kendilerine uygun kanser taramaları açısından durumun değerlendirilmesi ve taramalarla ilgili farkındalık oluşturmak çalışmanın temel amacıdır. GEREÇ VE YÖNTEM: Kesitsel tanımlayıcı nitelikteki araştırma, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi onkoloji polikliniğine başvuran hastalara eşlik eden hasta yakınları ile yürütüldü. Araştırmanın evreni, 2019 yılı Ocak-Şubat-Mart aylarında onkoloji polikliniğine başvuran hastalara eşlik eden yakınları olarak belirlenmiş, her hasta için bir hasta yakını değerlendirmeye alınmıştır. Kanser tarama yaklaşımlarında hasta yakınlarının demografik verileri kadar hastaların demografik özellikleri ve günlük yaşam aktivitelerini sürdürebilmesi de etkili olabileceği düşünüldüğünden; araştırmaya katılmayı kabul eden hasta yakınlarına 3 kısımdan oluşan anket formu uygulandı. Anketin ilk kısmında; hasta yakınına ait demografik bilgileri ikinci kısımda; tarama testleriyle ilgili bilgi ve davranışları değerlendirmeye yönelik sorular, üçüncü kısımda hastanın tanı ve tedavi ile ilgili sorular ve günlük yaşam aktivitelerini sürdürebilme durumunun değerlendirildiği 'Lawton ve Brody'nin enstrümental günlük yaşam aktiviteleri ölçeği' yer almaktadır. Araştırma kapsamında 300 katılımcı ile çalışma analiz edildi. BULGULAR: Yaş ortalaması 45,26±13,77 yıl olan çalışma grubunun %68,7'unu kadınlar oluşturmaktadır. Kanser taramalarının yapıldığını bilme durumuna göre incelendiğinde; %70'i bildiğini (n=210) ifade etmiştir. Bu 210 kişiye hangi kanser taramalarından haberdar oldukları sorulduğunda; %58'i meme kanserine, %44,3'ü kolon kanserine ve %52,7 'si serviks kanserine, %44'ü prostat kanserine yönelik taramaların yapıldığını bildiğini belirtmiştir. Bilgi kaynağı olarak en sık %40,5 ile aile hekimi gösterilmiştir. Çalışmaya katılanların %17,7'si düzenli aralıklarla tarama testi yaptırdığını belirtmiştir. Hasta yakınlarına bağımlılık düzeyi ile düzenli tarama testi yaptırma arasında anlamlı ilişki mevcuttur. Düzenli yaptırmama nedenlerine baktığımızda ise en sık 'sağlıklı olduğum için' yanıtı verilmiştir. Çalışmaya katılan kadınların %86,4'ü smear testini duyduğunu %50,5'i smear testini yaptırdığını ifade etmiştir. Yakınında rahim ağzı kanseri bulunan 14 kadın katılımcının hepsi smear testini duyduğunu ifade ettiği halde %85,7'si yaptırdığını belirtmiştir. Kadın katılımcılar için yakınlarının kendilerine bağımlılık seviyesi arttıkça düzenli smear taraması yaptırma oranları düşmüştür. Kadın katılımcıların %79,6'sı kendi kendine meme muayenesi hakkında bilgisi olduğunu, %68,9'u düzenli yaptığını belirtmiştir ayrıca %38,8'i kendilerine hekim tarafından meme muayenesi yapıldığını belirtmiş, %71,8'inin mamografi hakkında bilgisi olduğunı belirtmiştir. Yakını meme kanseri olup %88,6'sı KKMM hakkında bilgiye sahip olduğunu, %11,4'ü düzenli mamografi çektirdiğini belirtmiştir. Çalışmaya katılanların %49,3'ü GGK testini duyduğunu, %13,7'si yaptırdığını ifade etmiştir. Katılımcıların %68'inin kolonoskopi hakkında bilgisi olduğunu %8,3'ü kolonoskopi yaptırdığını belirtmiştir. Yakını kalın bağırsak kanseri olanların GGK testini %5,3'ü yaptırmış olduğunu %18,4'ü kolonoskopi yaptırdığını belirtmiştir. Çalışmaya katılan erkeklerin %20,4'ünün prostat kanseri hakkında hekimi tarafından bilgilendirildiğini %15,1'i prostat kanseri taraması yaptığını belirtmiştir. SONUÇ: Kanser taramaları farkındalığını artırmak ve düzenli tarama yapılmasını özendirmek için daha etkin uygulamalara, eğitim çalışmalarına ve belki de hasta yakınlarına yönelik hastaneler içinde özel poliklinikler açılarak bakım verenlere öncelikli sağlık hizmeti sunulmasına ihtiyaç olduğu önerilir. ANAHTAR KELİMELER: Aile hekimliği, Bakım veren, Kanser tarama, Pap-smear, Palyatif bakım