Ankara'daki huzurevlerinde vardiyalı çalışan personelde kronotip özelliklerinin; sosyal jetlag durumu, uyku kalitesi ve mesleki yorgunluk ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARZUM ŞAHİN KOCA
Danışman: Metin HASDE
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, Ankara'daki kamu huzurevlerinde dönüşümlü vardiya sistemiyle çalışan yaşlı bakım personelinde kronotip özelliklerinin; sosyal jetlag düzeyi, uyku kalitesi ve mesleki yorgunluk düzeyi üzerine etkisini değerlendirilmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte tasarlanmış bu araştırma 14 Kasım 2023-04 Ocak 2024 tarihleri arasında yürütülmüş ve çalışmaya toplam 310 kişi katılmıştır. Katılım oranı %90,1'dir. Araştırmada uygulanan veri toplama formu 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırmacı tarafından oluşturulmuş anket formu, ikinci bölümde Sabahçıl Akşamcıl Anketi (SAA), üçüncü bölümde her vardiyadaki sosyal jetlag düzeylerini ayrı ayrı belirlemek için sorular, dördüncü bölümde her vardiya için ayrı ayrı Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), beşinci bölümde Mesleki Yorgunluk Tükenmişlik Toparlanma Ölçeği (MYTTÖ) yer almaktadır. Veri analizinde SPSS 25.0 paket programı ve R istatistik programı aracılığıyla, değişken türü ve verilerin dağılımına göre Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Friedman testi, Spearman korelasyon testi ve lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Katılımcıların %22,6'sı sabahçıl tipte, %71,3'ünün ara tipte, %6,1'inin akşamcıl tiptedir. Analizlerde; sosyal jetlagı arttıran, uyku kalitesini düşüren ve mesleki yorgunluğu arttıran birçok faktör saptamıştır. Yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda akşamcıl tipteki katılımcıların sabahçıl tipteki katılımcılara göre, daha fazla sosyal jetlag yaşadığı, daha kötü uyku kalitesine sahip olduğu, daha yüksek düzeyde akut ve kronik yorgunluk yaşadığı görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda katılımcılarda yüksek sosyal jetlag düzeyleri, yüksek kötü uyku kalitesi oranları, düşük-orta kronik yorgunluk, orta-yüksek akut yorgunluk ve düşük-orta toparlanma saptanmıştır. Kronotipin sosyal jetlag, uyku kalitesi ve mesleki yorgunluk üzerinde etkisi olduğu saptanmıştır. Kronotipe göre vardiya düzenlemelerinin, çalışanların yapacakları davranışsal değişikliklerin ve işyerinde yapılabilecek çeşitli düzenlemelerin personelin sosyal jetlag düzeyini, uyku kalitesini ve mesleki yorgunluk düzeyini iyileştireceği düşünülmektedir.