Üst gastrointestinal sistem kanaması tanısıyla İç Hastalıkları Kliniğinde yatarak tedavi gören hastaların prognozunu etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERGÜN ENİS AYDOĞAN
Danışman: Hayriye Esra ATAOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Gastrointestinal sistem kanamaları; mortalitesi yüksek, tanı ve tedavi maliyeti yüksek olan, sıklıkla hospitalizasyon ve yoğun bakım takibi gerektiren, multidisipliner çalışma gerektirebilen klinik bir problemdir. Üst GİS kanamalarında risk faktörleri arasında sigara ve alkol tüketimi, nonsteroid ve steroid anti inflamatuar ilaçların kullanılması, antikoagülanlar, ileri yaş, daha önceden tanı konmuş peptik ulkus hastalığı, böbrek yetmezliği, kronik hastalıklar ve maligniteler vardır. Biz bu çalışmayı yaparken Ocak. 2020 – Aralık 2022 yılları arasında iç hastalıkları kliniğinde yatarak tedavi gören Gastrointestinal sistem kanaması hastalarının demografik özellikleri, başvuru şikâyetleri, hemodinamik bulguları, komorbid hastalıkları, laboratuvar değerleri, ES transfüzyon ihtiyacı ,yoğun bakım ihtiyacı ilaç kullanım öyküleri, endoskopik bulguları, uygulanan tedavi yöntemleri , mortalite ve morbiditelerini etkileyen faktörlerden nsai kullanımı,ileri yaş, malignite, ek kronik hastalık varlığı, sigara ,alkol kullanımı, antikoagülanlar , peptik ülser hikayesi verilerini elde ederek prognoza etkisini değerlendirip kendi verilerimizi güncel literatür eşliğinde gözden geçirmeyi amaçladık. GEREÇ VE YÖNTEMLER: Tek merkezli, gözlemsel planlanan çalışmamıza, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları servisine Ocak. 2020 – Aralık 2022 yılları arasında Gastrointestinal sistem kanaması tanısı ile interne edilen 337 hasta retrospektif olarak dahil edildi. Hastaların, hastane bilgi sistemi ve/veya hasta takip dosyalarından demografik bilgiler (yaş, cinsiyet), komorbid hastalıklar, sigara ve alkol kullanımı, düzenli kullandığı ilaçlar, laboratuvar değerleri, es transfüzyon ihtiyacı ,yoğun bakım ihtiyacı ilaç kullanım öyküleri, endoskopik bulguları, hastaların hastanede kaç gün hospitalize edildiği, yoğun bakım ünitesine alınan kaç hastanın, ne kadar süre kaldığı ve Gis kanama sebebi ile hayatını kaybeden kaç vaka olduğuna dair bilgiler kayıt altına alındı. Ayrıca, GİS kanamasına sebebiyet veren saptanabilmiş etiyolojiler de hasta epikrizlerinden ve/veya hasta dosyaları üzerinden değerlendirildi. GİS kanama tanısıyla yatan hastalarda prognozu etkileyen faktörler değerlendirildi. Kötü prognoz kriterleri hastane içi mortalite , yoğun bakım ünitesine gidiş ve 10 günden uzun süreli yatış olarak belirlendi. BULGULAR: Çalışmamıza Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları kliniğinde Ocak. 2020 – Aralık 2022 tarihleri arasında, 2 yıllık süre boyunca, GİS kanama tanısı ile takip edilen 337 hasta dahil edildi. Olguların %28.5 kadın iken %71.5 erkektir. Mortalite oranları incelendiğinde 277 hasta hayatta kalmış, 60 hasta exitus olmuştur. GİS kanama sebebiyle hayatta kalan erkeklerin sayısı 184 , exitus olan erkeklerin sayısı ise 35 olarak saptanmıştır. GİS kanama sebebiyle hayatta kalan kadınların sayısı 93, exitus olan kadınların sayısı ise 25 olarak saptanmıştır. Mortalite oranları ile yaş karşılaştırıldığında; GİS kanaması geçiren hastaların yaşı arttıkça mortalite oranının arttığı istatiksel olarak anlamlı saptanmıştır. GİS kanama geçiren hastaların komorbid hastalıkları değerlendirildiğinde 107 hasta DM,166 hasta HT,163 hasta KAH, 63 hasta KBH, 28 hasta Siroz, 69 hasta Malignite, 41 hasta yatalak, 39 hasta ise SVH olarak değerlendirildi. GİS kanaması geçiren hastalarda DM , SVH , Malignite ve Siroz varlığı mortalite oranını artırmaktadır. Hastaların ilk 48 saatte aldığı kan transfüzyon miktarının artışı mortalite oranını artırmaktadır. GİS kanama ile takip edilen hastaların 251' i NSAİ kullanmaktadır. NSAİ kullanımı mortaliteyi artırmamaktadır. Hastaların antiagregan ve antikoagülan kullanımı sorgulandığında 231 hastanın antiagregan kullanmadığı, 63 hastanın aspirin, 43 hastanın ise aspirin ve klopidogrel beraber kullandığı gözlemleniyor. Hastaların laboratuvar değerleri incelendiğinde ilk wbc ve son wbc değerlerinin yüksek olması mortaliteyi artırmaktadır. Çalışmamızda GİS kanama geçiren hastaların 272'si serviste takip edilirken 65'inin YBÜ ihtiyacı olmuştur. Hastalarda yaş arttıkça YBÜ'ye gidiş oranı artmıştır.Kadın hastalarda YBÜ gidiş oranı ,erkek hastalara oranla daha fazladır.Komorbid hastalıklar değerlendirildiğinde DM varlığı, KAH varlığı, HT varlığı, KBH varlığı, Siroz varlığı, Malignite varlığı, SVH varlığı ve Yatalak olmak YBÜ gidiş oranını artırmaktadır. Hastaların ilk 48 saatte aldığı kan transfüzyon miktarının artışı YBÜ gidiş oranını artırmaktadır NSAİ kullanımı YBÜ gidiş oranını artırmaktadır.Antikoagülan ilaç kullanımı YBÜ gidiş oranını artırmaktadır.Değerlendirilen değişkenlerden univariate analizlerde Prognoz (Mortalite + YBÜ gidiş ve ≥ 10 gün üzeri hastanede yatış) ile ilişkili bulunan değişkenlerden oluşturulan regresyon modelinin (yaş, cinsiyet olarak kadın olmak, 48 saatte kan transfüzyon sayısı, DM varlığı,KBH varlığı , KAH varlığı , Siroz varlığı, Malignite varlığı, SVH varlığı ve Antiagregan Antikoagülan beraber kullanımı) Prognoz üzerine etkisi incelendiğinde Backward Stepwise metoduna göre yaş (p= 0,011 OR=1,02), cinsiyet olarak kadın olmak (p= 0,028 OR=1,82), 48 saatte kan transfüzyon sayısı artması (p 0,05) modelin iyi bir model olduğu yorumu yapılabilir. SONUÇ: Sonuç olarak akut gastrointestinal sistem (GİS) kanaması ülkemizde ve diğer birçok ülkede gastrointestinal patolojiler nedeniyle hastaneye yatışların ; mortbidite ve mortalitenin önde gelen nedenlerinden biridir. İleri yaş, nsai kullanımı, steroid kullanımı, sigara ,alkol kullanımı, antikoagülanlar , peptik ülser hikayesi böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği, kalp hastalıkları, maligniteler GİS kanamalarda mortaliteyi artırmaktadır. Prognoz kriterleri değerlendirildiğimizde yaş , cinsiyet olarak kadın olmak, 48 saatte kan transfüzyon sayısı artması, Siroz varlığı, Malignite varlığı ve SVH varlığı prognoz için en etkili risk faktörleri olarak saptadık. Bu nedenle NSAİ, antiagregan ve antikoagülan ilaçların endikasyon dışı kullanımının önüne geçilmesi ve akılcı ilaç kullanımına dikkat edilmesi önem taşımaktadır. Yaş, cinsiyet olarak kadın olmak, 48 saatte kan transfüzyon sayısı, DM varlığı,KBH varlığı , KAH varlığı, Siroz varlığı, Malignite varlığı, SVH varlığı ve Antiagregan Antikoagülan beraber kullanımı prognoz üzerinde etkili faktörler olup prognoz kriterlerini karşılayan hastalarda acil olarak tedaviye başlanmalı, ES ihtiyacı açısından hastalar değerlendirilmeli, klinik olarak kötü olan hastalar YBÜ ihtiyacı açısından değerlendirilmelidir.